सबल अर्थतन्त्रको वित्तीय चित्रः निर्माण क्षेत्र र व्यवसायीमा उत्साह, कुन सूचक कति मजबूत?

काठमाडौँ । नेपालको अर्थतन्त्र हाल सुधारको प्रक्रियामा अघि बढिरहेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्षको ७ महिनाको अवधिको रिपोर्टअनुसार देशका विभिन्न आर्थिक सूचकांकहरूमा सुधार देखिनुका साथै चुनौतीहरूको सामना गर्दै अर्थतन्त्र अघि बढिरहेको छ । रिपोर्टले सरकारले आन्तरिक अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउनका लागि गरेको पहललाई महत्वपूर्ण मान्दै समग्रमा सकारात्मक प्रवृत्तिको सङ्केत दिएको छ । यसले व्यवसायीहरूको मनोबलमा पनि सुधार ल्याएको छ, र यसरी अर्थतन्त्रले ठूला चुनौतीहरूको बावजुद राम्रो सुधार देखाउन थालिसकेको छ ।

अर्थतन्त्रमा सुधारका स्पष्ट संकेतहरू देखिनुका साथै निर्माण क्षेत्र पनि लयमा फर्किदै गएको छ । मन्दीका कारण केही समयका लागि सुस्ताएको निर्माण क्षेत्र अहिले पुनः सक्रिय भएको छ। व्यापार र उद्योगका क्षेत्रमा नयाँ उत्साह थपिएको छ र यसले समग्र अर्थतन्त्रको उत्थानमा सकारात्मक भूमिका खेल्न थालेको छ। व्यवसायीहरूको मनोबल बढ्दै जाँदा, समग्र अर्थतन्त्र सकारात्मक बाटोमा अघि बढिरहेको छ। यो प्रवृत्ति भविष्यमा अझ सुदृढ हुने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपालको आर्थिक परिप्रेक्ष्यमा विप्रेषण आप्रवाहको वृद्धिदर सुस्त भए तापनि, श्रम स्वीकृतिमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ, जसले देखाउँछ कि विदेश जाने नेपाली श्रमिकहरूको संख्या बढिरहेको छ। सात महिनामा विप्रेषण आप्रवाह ७.३ प्रतिशतले वृद्धि भई ९ खर्ब ५८ करोड पुगेको छ। अमेरिकी डलरमा मात्र ५.३ प्रतिशतको वृद्धि भएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा कम हो। यद्यपि, विदेशी विनिमय सञ्चितिमा १६.१ प्रतिशतको वृद्धि देखिएको छ, जुन नेपालको आर्थिक स्थायित्व र आयात आवश्यकताहरूलाई पूरा गर्न पर्याप्त रहेको छ।

आर्थिक स्थायित्वका थप संकेतहरूमा, चालु खाता बचत र वैदेशिक लगानी प्रवाहमा भएको वृद्धि समावेश छ। चालु खाता १ खर्ब ६६ अर्ब ८० करोडले वृद्धि भई सकारात्मक संकेत प्रदान गरेको छ। यसका साथै, नेपालमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी प्रवाहमा सुधार आएको छ, जसले नेपाललाई विदेशी लगानीका लागि आकर्षक गन्तव्य बनाउँदै छ। यस सबैले नेपालको आर्थिक लयमा फर्किनको संकेत दिन्छ, र आगामी दिनहरूमा यसले आर्थिक वृद्धिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ ।

विप्रेषण आप्रवाहको वृद्धिदर सुस्त, श्रम स्वीकृतिमा उल्लेखनीय वृद्धि

सात महिनामा विप्रेषण आप्रवाह ७.३ प्रतिशतले वृद्धि भई ९ खर्ब ५८ करोड पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा विप्रेषण आप्रवाह १८.८ प्रतिशतले वृद्धि भएको थियो, जसअनुसार यो वृद्धिदर तुलनात्मक रूपमा सुस्त देखिएको छ । अमेरिकी डलरमा समेत विप्रेषण आप्रवाह ५.३ प्रतिशतले मात्र वृद्धि भई ६ अर्ब ६५ करोड पुगेको छ, जबकि अघिल्लो वर्ष यो वृद्धिदर १६.४ प्रतिशत रहेको थियो। समीक्षा अवधिमा कुल द्वितीय आय (खुद ट्रान्सफर)९ खर्ब ८५ अर्ब १७ करोड पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको ९ खर्ब १० अर्ब ७७ करोड भन्दा उच्च हो ।

वैदेशिक रोजगारीतर्फ श्रम स्वीकृति लिने नेपालीहरूको संख्या भने उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ । समीक्षा अवधिमा नयाँ श्रम स्वीकृति (संस्थागत तथा व्यक्तिगत) लिनेको संख्या २,७४,६२२ पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको २,४५,४३२ को तुलनामा बढी हो। यस्तै, पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको संख्या १,९०,८८६ रहेको छ, जबकि अघिल्लो वर्ष यो संख्या १,५७,०४५ मात्र थियो। श्रम स्वीकृति लिनेहरूको वृद्धिदरले देखाउँछ कि नेपालमा रोजगारीका अवसर सीमित भइरहेका छन्, जसका कारण विदेश जाने श्रमिकहरूको संख्या निरन्तर बढिरहेको छ।

विदेशी विनिमय सञ्चिति १६.१ प्रतिशतले वृद्धि, आर्थिक स्थायित्व बलियो

कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति २०८१ असार मसान्तमा २० खर्ब ४१ अर्ब १० करोड रहेकोमा १६.१ प्रतिशतले वृद्धि भई २०८१ माघ मसान्तसम्म २३ खर्ब ६९ अर्ब ८ करोड पुगेको छ। अमेरिकी डलरमा यस्तो सञ्चिति ११.७ प्रतिशतले वृद्धि भई १५ अर्ब २७ करोडबाट १७ अर्ब ५ करोड पुगेको छ। कुल सञ्चितिमध्ये नेपाल राष्ट्र बैंकमा रहेको विदेशी विनिमय सञ्चिति १३.९ प्रतिशतले बढेर २१ खर्ब ०५ अर्ब १४ करोड कायम भएको छ भने बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू (नेपाल राष्ट्र बैंकबाहेक) सँग रहेको सञ्चिति ३७.१ प्रतिशतले वृद्धि भई २ खर्ब ६३ अर्ब ९३ करोड पुगेको छ। २०८१ माघ मसान्तसम्म कुल विदेशी विनिमय सञ्चितिमा भारतीय मुद्राको अंश २२.० प्रतिशत रहेको छ।

हालको विदेशी विनिमय सञ्चितिले नेपालका आयात आवश्यकताहरू पूरा गर्न पर्याप्त रहेको देखिन्छ। २०८१/८२ को सात महिनासम्मको वस्तु आयातलाई आधार मान्दा बैकिङ क्षेत्रसँग रहेको विदेशी विनिमय सञ्चिति १७.२ महिनासम्मको वस्तु आयात धान्न पर्याप्त रहने देखिन्छ। वस्तु तथा सेवा आयातलाई हेर्दा पनि यो सञ्चिति १४.४ महिनासम्म टिक्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। यसले नेपालको समग्र आर्थिक स्थायित्वलाई सकारात्मक संकेत दिएको छ।

विदेशी विनिमय सञ्चितिको तुलनात्मक अध्ययन गर्दा २०८१ माघ मसान्तसम्म कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) सँगको अनुपात ४१.५ प्रतिशत रहेको छ, जुन २०८१ असार मसान्तमा ३५.८ प्रतिशत थियो। यस्तै, कुल आयातसँगको अनुपात १२०.३ प्रतिशत र विस्तृत मुद्राप्रदायसँगको अनुपात ३२.५ प्रतिशत पुगेको छ, जुन अघिल्लो छ महिनाको तुलनामा क्रमशः १०८.६ प्रतिशत र २९.३ प्रतिशत थियो। यी तथ्याङ्कहरूले नेपालको विदेशी विनिमय सञ्चिति सुधारोन्मुख रहेको देखाउँछ।

चालु खाता बचतमा, वैदेशिक लगानी प्रवाहमा वृद्धि

चालु खाता बचतको स्थिति निरन्तर सुधारोन्मुख देखिएको छ । समीक्षा अवधिमा चालु खाता १ खर्ब ६६ अर्ब ८० करोडले बचतमा रहेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा वृद्धि भएको हो । गत वर्ष यो बचत १ खर्ब ६२ अर्ब ५२ करोड थियो । अमेरिकी डलरमा चालु खाता बचत १ अर्ब २४ करोड पुगेको छ, जबकि अघिल्लो वर्ष यो १ अर्ब २२ करोड रहेको थियो ।

समीक्षा अवधिमा नेपालको कुल पुँजीगत ट्रान्सफर ५ अर्ब ८३ करोड पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको ३ अर्ब ८० करोडको तुलनामा उल्लेखनीय वृद्धि हो । यस्तै, प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (ईक्विटी मात्र) प्रवाहमा पनि सुधार देखिएको छ। गत वर्ष ५ अर्ब १९ करोड मात्र भित्रिएको भए पनि यो वर्ष ७ अर्ब ४५ करोडको प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी भित्रिएको छ, जसले नेपालमा लगानीकर्ताको आकर्षण बढिरहेको संकेत गर्छ ।

समीक्षा अवधिमा शोधनान्तर स्थिति बचतमा रहेको छ, तर अघिल्लो वर्षको तुलनामा केही संकुचित भएको देखिन्छ । यो वर्ष शोधनान्तर स्थिति २ खर्ब ८४ अर्ब ४१ करोड बचतमा रहेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको २ खर्ब ९७ अर्ब ७२ करोडको तुलनामा केही कम हो। अमेरिकी डलरमा अघिल्लो वर्ष २ अर्ब २४ करोड रहेको शोधनान्तर स्थिति बचत यस वर्ष २ अर्ब ११ करोड कायम भएको छ ।

आयात निर्यात

वार्षिक विन्दुगत आधारमा २०८१ माघ महिनामा नेपालका निर्यात र आयात मूल्य सूचकाङ्कमा परस्पर विरोधी प्रवृत्ति देखिएको छ। भन्सार तथ्याङ्कमा आधारित निर्यातको एकाइ मूल्य सूचकाङ्क १.१ प्रतिशतले घटेको छ, जबकि आयात मूल्य सूचकाङ्क भने ०.७ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। यसकै प्रभावस्वरूप व्यापारको शर्त १.८ प्रतिशतले कमजोर भएको देखिन्छ, जसले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा प्रतिकूल असर पार्न सक्ने संकेत गर्दछ।

मूल्य वृद्धि घट्दै

सात महिनाको तथ्यांक सार्वजनिक गर्दै २०८१ माघ महिनामा वार्षिक विन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ४.१६ प्रतिशत रहेको बताएको हो । अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा यस्तो मुद्रास्फीति ५.०१ प्रतिशत रहेको थियो । समीक्षा महिनामा खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मुद्रास्फीति ४.९५ प्रतिशत र गैर–खाद्य तथा सेवा समूहको मुद्रास्फीति ३.७४ प्रतिशत रहेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकमा उल्लेख छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यी समूहहरुको मुद्रास्फीति क्रमशः ६.५९ प्रतिशत र ३.९८ प्रतिशत रहेको थियो ।

समीक्षा महिनामा ग्रामीण क्षेत्रको वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्क ४.७३ प्रतिशतले बढेको छ भने सहरी क्षेत्रको वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्क ३.९६ प्रतिशतले बढेको छ । प्रदेशगत रुपमा समीक्षा महिनामा कोशी प्रदेशको वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ६.१५ प्रतिशत, मधेश प्रदेशको ३.९१ प्रतिशत, बागमती प्रदेशको ३.३५ प्रतिशत, गण्डकी प्रदेशको ३.४० प्रतिशत, लुम्बिनी प्रदेशको ४.१६ प्रतिशत, कर्णाली प्रदेशको ४.०५ प्रतिशत र सुदूरपश्चिम प्रदेशको ४.७१ प्रतिशत रहेको छ ।

आन्तरिक कर्जाको वृद्धि सुस्त, सरकारमाथिको मौद्रिक दाबी घट्दो

आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को सात महिनामा कुल आन्तरिक कर्जा १.३ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको ३.२ प्रतिशत वृद्धिको तुलनामा सुस्त देखिन्छ। वार्षिक बिन्दुगत आधारमा २०८१ माघ मसान्तमा कुल आन्तरिक कर्जा ४.३ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। यस अवधिमा मौद्रिक क्षेत्रको सरकारमाथिको खुद दाबी भने २०.३ प्रतिशतले घटेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा ७.२ प्रतिशतले घटेको थियो। वार्षिक बिन्दुगत आधारमा पनि २०८१ माघ मसान्तमा सरकारमाथिको खुद दाबी १०.१ प्रतिशतले घटेको छ।

त्यस्तै, समीक्षा अवधिमा मौद्रिक क्षेत्रको निजी क्षेत्रमाथिको दाबी ६.० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको ५.१ प्रतिशत वृद्धिको तुलनामा उच्च देखिन्छ। वार्षिक बिन्दुगत आधारमा २०८१ माघ मसान्तमा मौद्रिक क्षेत्रको निजी क्षेत्रमाथिको दाबी ७.० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ, जसले निजी क्षेत्रको ऋण लिने प्रवृत्ति क्रमिक रूपमा बढिरहेको संकेत गर्छ।

बैंक र वित्तीय संस्थाहरूको निक्षेपमा ३.८% वृद्धि, निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा ५.६% ले बढ्यो

समीक्षा अवधिमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा रहेको निक्षेप २ खर्ब ४५ अर्ब ३४ करोड (३.८ प्रतिशत) ले वृद्धि भएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा रु.३९७ अर्ब २० करोड (७.० प्रतिशत) ले वृद्धि भएको थियो। वार्षिक आधारमा २०८१ माघ मसान्तमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको कुल निक्षेपमा ९.७ प्रतिशतको वृद्धि भएको छ। २०८१ माघ मसान्तमा कुल निक्षेपको अंशमा चल्ती निक्षेपको अंश ५.२ प्रतिशत, बचत निक्षेपको अंश ३४.८ प्रतिशत, र मुद्दती निक्षेपको अंश ५२.४ प्रतिशत रहेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा क्रमशः ६.२ प्रतिशत, २७.४ प्रतिशत र ५९.८ प्रतिशत रहेको थियो। यससँगै, २०८१ माघ मसान्तमा संस्थागत निक्षेपको अंश ३५.३ प्रतिशत पुगेको छ, जुन २०८० माघ मसान्तमा ३६.४ प्रतिशत थियो।

समीक्षा अवधिमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूबाट निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा रु.२८३ अर्ब ४६ करोड (५.६ प्रतिशत) ले वृद्धि भएको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो कर्जा रु.१९७ अर्ब २१ करोड (४.१ प्रतिशत) ले वृद्धि भएको थियो। वार्षिक आधारमा २०८१ माघ मसान्तमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूबाट निजी क्षेत्रतर्फ प्रवाहित कर्जा ७.३ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। २०८१ माघ मसान्तमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूबाट निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जामध्ये गैर–वित्तीय संस्थागत क्षेत्रतर्फ प्रवाह भएको कर्जाको अंश ६३.८ प्रतिशत र व्यक्तिगत तथा घरपरिवार क्षेत्रतर्फ प्रवाह भएको कर्जाको अंश ३६.२ प्रतिशत रहेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा क्रमशः ६३.२ प्रतिशत र ३६.८ प्रतिशत रहेको थियो। यस क्रममा वाणिज्य बैंकहरूको कर्जा प्रवाह ५.९ प्रतिशतले, विकास बैंकहरूको कर्जा प्रवाह ३.१ प्रतिशतले र वित्त कम्पनीहरूको कर्जा प्रवाह ५.२ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।