हिम स्टार ऊर्जाको साखमा ठूलो धक्का, आयोजना बन्द हुँदा ऋण जोखिम उच्च

काठमाडौँ । हिम स्टार ऊर्जा कम्पनी लिमिटेडको ऋण तिर्ने क्षमता कमजोर बन्दै गएपछि यसको वित्तीय साख मूल्याङ्कन घटाइएको छ। कम्पनीको ५ मेगावाट क्षमताको बुकु कापटी खोला जलविद्युत् आयोजनामा लागत अत्यधिक बढ्नु, विद्युत् उत्पादन सुरु गर्न ढिलाइ हुनु र पटकपटक आयोजना प्रभावित हुनुले कम्पनीको वित्तीय जोखिम बढाएको हो।

इक्रा नेपालले सन् २०२६ अक्टोबर १ मा सार्वजनिक गरेको मूल्याङ्कनअनुसार कम्पनीको जारीकर्ता साख मूल्याङ्कन ‘बीबी माइनस’ बाट घटाएर ‘बी’ मा झारेको छ। त्यस्तै, दीर्घकालीन कर्जाको मूल्याङ्कन ‘एलबीबी माइनस’ बाट घटाएर ‘एलबी’ कायम गरिएको छ। कम्पनीको अल्पकालीन कर्जाको मूल्याङ्कन भने ‘ए४’ मै यथावत् राखिएको छ। नयाँ मूल्याङ्कनले कम्पनीले समयमै वित्तीय दायित्व पूरा गर्न नसक्ने जोखिम उच्च रहेको संकेत गर्छ।

कम्पनीको बुकु कापटी खोला जलविद्युत् आयोजनाको लागत बढेर करिब १ अर्ब ४३ करोड ७० लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यो लागत प्रतिमेगावाट करिब २८ करोड ७० लाख रुपैयाँ हो। यसअघि व्यवस्थापनले अनुमान गरेको लागतभन्दा करिब ४० प्रतिशत बढी खर्च लागेपछि कम्पनीको वित्तीय अवस्था थप कमजोर बनेको हो। लागत वृद्धि भएको रकमसमेत ऋणबाट जुटाइएकाले कम्पनीको पुँजी संरचनामा दबाब परेको मूल्याङ्कनमा उल्लेख छ।

आयोजना सञ्चालनमा आउनुपर्ने समयभन्दा तीन वर्षभन्दा बढी ढिलाइ भइसकेको छ। आयोजनाले सन् २०२३ मार्च १५ भित्र व्यावसायिक विद्युत् उत्पादन सुरु गर्नुपर्ने थियो। तर, निर्धारित समयमा उत्पादन सुरु गर्न नसक्दा कम्पनीले ठूलो रकम जरिवाना तिर्नुपर्ने र विद्युत् खरिद सम्झौताअनुसार प्राप्त हुने मूल्यवृद्धिका चार अवसर गुमाउने जोखिम बेहोर्नुपरेको छ। यसले आयोजनाबाट भविष्यमा प्राप्त हुने आम्दानी र ऋण तिर्ने क्षमतामा नकारात्मक असर पार्ने देखिएको छ।

आयोजनामा लागत बढ्नु र उत्पादन सुरु गर्न ढिलाइ हुनु मात्रै समस्या होइन। निर्माण तथा सञ्चालनका क्रममा दुई पटक आयोजनाका विभिन्न संरचनामा खराबी आएको छ भने प्राकृतिक विपत्तिले समेत आयोजनालाई प्रभावित पारेको छ। यी समस्याका कारण आयोजना हाल सञ्चालनमा छैन। आयोजनाको पूर्ण सञ्चालनका लागि बुकु नदी र कापटी नदीको पानी उपयोग गर्नुपर्ने भए पनि कापटी खोलाको पानी मोड्ने काम सन् २०२६ अगस्टसम्म करिब ६५ प्रतिशत मात्रै सम्पन्न भएको थियो।

कापटी खोलाको पानी मोड्ने काम पूरा नहुँदासम्म आयोजनाले निर्धारित क्षमताअनुसार विद्युत् उत्पादन गर्न कठिन हुने देखिएको छ। विशेषगरी हिउँदमा पानीको बहाव घट्ने समयमा आवश्यक विद्युत् उत्पादन गर्न नसके कम्पनीले कम विद्युत् आपूर्तिबापत कडा जरिवाना बेहोर्नुपर्ने जोखिम छ। आयोजनाको हिउँदयाममा उत्पादन हुने ऊर्जाको हिस्सा करिब ३० प्रतिशतको सीमामा रहेकाले पानीको उपलब्धता र उत्पादन क्षमताबीचको असन्तुलन कम्पनीका लागि थप चुनौती बनेको छ।

आयोजनाको लागत बढे पनि विद्युत् खरिद सम्झौतामा तोकिएको दर र मूल्यवृद्धिको व्यवस्था वास्तविक लागतअनुसार परिवर्तन नहुने भएकाले कम्पनीले अतिरिक्त खर्चको भार विद्युत् बिक्रीबाट हुने आम्दानी बढाएर पूर्ति गर्न सक्ने अवस्था कमजोर छ। यसले दीर्घकालीन रूपमा कम्पनीको नाफा, नगद प्रवाह र ऋण भुक्तानी क्षमतामा दबाब सिर्जना गर्ने देखिएको छ।

जलविद्युत् क्षेत्रमा प्रवर्द्धकहरूको सीमित अनुभव र एउटै आयोजनामा कम्पनीको अत्यधिक निर्भरताले पनि जोखिम बढाएको इक्रा नेपालको मूल्याङ्कन छ। ब्याजदरमा हुने उतारचढावले कर्जाको लागत थप बढाउन सक्ने जोखिमसमेत कम्पनीले सामना गर्नुपर्नेछ। आवश्यक समयमा प्रवर्द्धकबाट पर्याप्त आर्थिक सहयोग प्राप्त हुने अपेक्षा गरिएको भए पनि त्यस्तो सहयोग उपलब्ध हुन नसके कम्पनीको साख मूल्याङ्कन थप घट्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ।

यद्यपि, रामेछाप जिल्लास्थित नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको बाम्ती सबस्टेसनमार्फत विद्युत् प्रसारण गर्न सकिने पूर्वाधार उपलब्ध हुनु र आयोजनाको विद्युत् खरिद सम्झौता ‘लिऊ वा तिर’ व्यवस्थामा आधारित हुनु कम्पनीका केही सकारात्मक पक्ष हुन्। तर, यी पक्षले लागत वृद्धि, सञ्चालनमा ढिलाइ, संरचनागत समस्या र प्राकृतिक विपत्तिका कारण सिर्जित जोखिमलाई पूर्ण रूपमा कम गर्न नसक्ने देखिएको छ।