बाढीको ठूलो दाबीबीच पनि सानीमा जिआइसीको वित्तीय आधार सबल, रेटिङ ‘त्रिपल बी प्लस’ कायम

काठमाडौं । सानीमा जिआइसी इन्स्योरेन्सले चुनौतीपूर्ण परिस्थितिका बाबजुद आफ्नो वित्तीय आधार, पुनर्बीमा सुरक्षा, पुँजी पर्याप्तता र व्यवसायिक पहुँचलाई मजबुत बनाउँदै अघि बढेको देखिएको छ। केयर रेटिङ्स नेपाल लिमिटेडले कम्पनीलाई ‘केयर–एनपी बीबीबी प्लस’ संस्थागत मूल्याङ्कन प्रदान गर्दै त्यसलाई नकारात्मक प्रभावसहितको निगरानीमा निरन्तर राखेको छ। उक्त मूल्याङ्कनले कम्पनीमा वित्तीय दायित्व समयमै पूरा गर्ने सम्बन्धमा मध्यमस्तरको सुरक्षा रहेको र कम्पनीले मध्यम ऋण जोखिम वहन गर्ने देखाएको छ।

कम्पनीको मूल्याङ्कनलाई नकारात्मक प्रभावसहितको निगरानीमा राखिनुको पछिल्लो प्रमुख कारण सन् २०२६ अगस्ट २६ मा आएको बाढीबाट सिर्जित बीमा दाबीको बढ्दो जोखिम हो। बाढीका कारण कम्पनीमा प्रारम्भिक रूपमा करिब ३ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ बराबरको कुल बीमा दाबी पर्ने अनुमान गरिएको छ। यस्तो दाबीको ठूलो हिस्सा जलविद्युत् आयोजनाहरू तथा अन्य प्रभावित सम्पत्तिसँग सम्बन्धित रहेको छ। यद्यपि, कम्पनीले उल्लेख्य पुनर्बीमा सुरक्षा लिएका कारण कुल दाबीको ठूलो हिस्सा पुनर्बीमा कम्पनीहरूबाट व्यवस्थापन हुने अपेक्षा गरिएको छ।

ठूलो दाबीको अवस्थामा पनि कम्पनीको वित्तीय अवस्थालाई पुनर्बीमा व्यवस्थाले महत्वपूर्ण रूपमा संरक्षण गर्ने देखिएको छ। तर दाबीको वास्तविक मूल्याङ्कन पूरा हुन तथा पुनर्बीमा रकम प्राप्त हुन लाग्ने समयका कारण आर्थिक वर्ष २०८३/८४ मा कम्पनीको नाफा र तरलतामा केही दबाब पर्न सक्ने सम्भावना रहेको छ। बाढीबाट भएको क्षतिको प्रारम्भिक अनुमान ठूलो भए पनि अन्तिम दाबी मूल्याङ्कन र पुनर्बीमा रकमको वास्तविक प्राप्तिपछि मात्रै कम्पनीमा पर्ने समग्र वित्तीय प्रभाव स्पष्ट हुने देखिएको छ। त्यसैले आगामी दिनमा बाढीसम्बन्धी दाबीको अन्तिम अवस्था, त्यसले कम्पनीको नाफा, तरलता तथा पुँजी पर्याप्ततामा पार्ने प्रभावलाई महत्वपूर्ण रूपमा हेरिनेछ।

यसअघि पनि कम्पनीले चुनौतीपूर्ण अवस्थाको सामना गर्दै आफ्नो वित्तीय लचकता प्रदर्शन गरिसकेको छ। सन् २०२५ सेप्टेम्बर ८ र ९ गते भएको देशव्यापी आन्दोलन तथा त्यसपछि भएका दंगाका कारण सार्वजनिक तथा निजी सम्पत्तिमा व्यापक क्षति पुगेपछि नेपालका निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूमा ठूलो मात्रामा बीमा दाबी परेको थियो। सानीमा जिआइसी इन्स्योरेन्सले उक्त घटनासँग सम्बन्धित ७६ करोड २० लाख रुपैयाँ बराबरको कुल बीमा दाबी प्राप्त गरेको थियो। त्यसको करिब ८१ प्रतिशत जोखिम पुनर्बीमा कम्पनीहरूमा हस्तान्तरण गरिएको थियो। पर्याप्त पुनर्बीमा सुरक्षाका कारण आन्दोलनसँग सम्बन्धित दाबीको वित्तीय प्रभाव कम्पनीमा सीमित गर्न सहयोग पुगेको थियो।

यही कारण आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा सानीमा जिआइसी इन्स्योरेन्सको वित्तीय प्रदर्शन समान मूल्याङ्कन प्राप्त केही कम्पनीहरूको तुलनामा तुलनात्मक रूपमा राम्रो देखिएको छ। सो अवधिमा केही समान मूल्याङ्कन भएका निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूले खुद बीमालेखन घाटा व्यहोरे पनि सानीमा जिआइसी इन्स्योरेन्सले आन्दोलनबाट सिर्जित दाबीको दबाबबीच पनि तुलनात्मक वित्तीय लचकता कायम गर्न सफल भएको देखिन्छ।

कम्पनीको मजबुत पक्षका रूपमा अनुभवी सञ्चालक समिति तथा व्यवस्थापन, सानीमा समूहसँगको आबद्धता, व्यवसाय सञ्चालनको मध्यम अवधिको अनुभव, सातै प्रदेशमा फैलिएको भौगोलिक पहुँच, पर्याप्त पुनर्बीमा व्यवस्था, विविध लगानी पोर्टफोलियो र सहज पुँजी पर्याप्तता रहेका छन्।

सानीमा जिआइसी इन्स्योरेन्स सानीमा समूहअन्तर्गतको कम्पनी हो। सानीमा समूह नेपालमा विभिन्न क्षेत्रमा व्यवसायिक उपस्थिति रहेको स्थापित व्यावसायिक समूहका रूपमा परिचित छ। कम्पनीको सात सदस्यीय सञ्चालक समितिको अध्यक्षता चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट कुनाल कायालले गर्दै आएका छन्। कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुद्युम्न प्रसाद उपाध्याय रहेका छन्।

कम्पनीले आफ्नो व्यवसायिक पहुँचलाई देशभर विस्तार गरेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को मध्य जुलाईसम्म कम्पनीका मुख्य कार्यालयसहित ३६ वटा शाखा र ३० वटा उपशाखा सञ्चालनमा रहेका थिए। ती शाखा तथा उपशाखा देशका सातै प्रदेशमा फैलिएका छन्। पर्याप्त शाखा सञ्जाल तथा अभिकर्ताको उपस्थितिले कम्पनीलाई ग्राहकको नजिक पुग्न, बजार विस्तार गर्न, आफ्नो ब्रान्ड पहिचान बढाउन र नयाँ व्यवसाय सिर्जना गर्न सहयोग पुर्‍याउँदै आएको छ।

कम्पनीको व्यवसायिक विस्तारसमेत निरन्तर देखिएको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा कम्पनीको कुल आर्जित बीमाशुल्क अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ७ दशमलव ८२ प्रतिशतले बढेर २ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यस्तो बीमाशुल्क २ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँ रहेको थियो। त्यस्तै, खुद आर्जित बीमाशुल्क पनि अघिल्लो वर्षको ७६ करोड ४० लाख रुपैयाँबाट बढेर ८३ करोड ३० लाख रुपैयाँ पुगेको छ। कम्पनीको बीमाशुल्क धारण अनुपात भने अघिल्लो आर्थिक वर्षको ३० दशमलव १९ प्रतिशतको तुलनामा सामान्य सुधार हुँदै ३० दशमलव ५२ प्रतिशत पुगेको छ।

यस अवधिमा कम्पनीको खुद दाबी रकम अघिल्लो आर्थिक वर्षको ३८ करोड ९० लाख रुपैयाँबाट बढेर ६५ करोड ७० लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यसमध्ये सन् २०२५ सेप्टेम्बर ८ र ९ गते भएको ‘जेन–जी’ आन्दोलनसँग सम्बन्धित खुद दाबी मात्रै १४ करोड ६० लाख रुपैयाँ रहेको थियो।

दाबी रकम बढेसँगै कम्पनीको दाबी अनुपात पनि अघिल्लो आर्थिक वर्षको ५० दशमलव ९० प्रतिशतबाट बढेर आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ७८ दशमलव ८७ प्रतिशत पुगेको छ। त्यसको प्रभाव कम्पनीको खुद नाफामा समेत परेको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ३३ करोड ७० लाख रुपैयाँ रहेको कम्पनीको खुद नाफा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा घटेर १३ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ। बीमा क्षेत्रमा ब्याजदरमा आएको कमीका कारण लगानीबाट प्राप्त आम्दानीमा भएको गिरावटले पनि कम्पनीको नाफामा थप दबाब पारेको छ।

यद्यपि, ठूलो जोखिम व्यवस्थापनका लागि कम्पनीसँग पर्याप्त पुनर्बीमा व्यवस्था रहेको छ। कम्पनीले समानुपातिक र असमानुपातिक दुवै प्रकारका पुनर्बीमा सम्झौता गरेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा कम्पनीले दुईवटा स्वदेशी पुनर्बीमा कम्पनीमा प्रत्यक्ष रूपमा ४–४ प्रतिशत जोखिम हस्तान्तरण गरेको थियो। बाँकी जोखिम विभिन्न पुनर्बीमा व्यवस्थामार्फत व्यवस्थापन गरिएको थियो। ह्यानोभर रे एजी, मलेसियाको नेतृत्वमा १२ वटा पुनर्बीमा कम्पनी रहेको पुनर्बीमा समूहसँग कम्पनीले जोखिम व्यवस्थापन गरेको थियो।

कम्पनीले कोटा सेयर, सरप्लस तथा विशेष पुनर्बीमा व्यवस्थामार्फत जोखिम हस्तान्तरण गर्दै आएको छ। यसबाहेक प्राकृतिक विपत्तिबाट उत्पन्न हुने ठूलो दाबी व्यवस्थापन गर्न प्रतिघटना ५० करोड रुपैयाँ बराबरको अतिरिक्त क्षति तथा विपद् सुरक्षा व्यवस्था रहेको छ। यस्तो सुरक्षा एक पटकसम्म पुनःप्रयोग गर्न सकिने व्यवस्था छ। प्राकृतिक विपत्तिका घटनामा कम्पनीको खुद जोखिम २ करोड रुपैयाँमा सीमित गरिएको छ। यसले ठूलो दाबीका कारण कम्पनीको वित्तीय अवस्थामा पर्न सक्ने दबाब घटाउन तथा पुँजी पर्याप्तता संरक्षण गर्न महत्वपूर्ण आधार प्रदान गरेको छ।

आगामी दिनमा भने पुनर्बीमा संरचनामा परिवर्तन आउने सम्भावना रहेको छ। सन् २०२६ अगस्टमा जारी भएको संशोधित नियामकीय व्यवस्थाअनुसार नेपाल पुनर्बीमा कम्पनीमा २० प्रतिशत प्रत्यक्ष जोखिम हस्तान्तरण गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। उक्त व्यवस्थापछि सानीमा जिआइसी इन्स्योरेन्सको पुनर्बीमा संरचनामा समेत आवश्यक परिवर्तन हुने अपेक्षा गरिएको छ।

कम्पनीको लगानी पोर्टफोलियो पनि विविध रहेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा कम्पनीको लगानी अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ७ दशमलव ३१ प्रतिशतले बढेर ३ अर्ब ६५ करोड ५० लाख रुपैयाँ पुगेको छ। कुल लगानीमध्ये करिब ८२ प्रतिशत रकम बैंक तथा वित्तीय संस्थामा रहेको स्थिर तथा ब्याजआर्जन गर्ने निक्षेपमा रहेको छ भने करिब १८ प्रतिशत रकम शेयर तथा ऋणपत्रमा लगानी गरिएको छ। यस्तो लगानी संरचनाले कम्पनीलाई पर्याप्त तरलता आधार उपलब्ध गराएको छ।

तर, बैंकिङ प्रणालीमा रहेको उच्च तरलता तथा बजार ब्याजदरमा आएको कमीका कारण कम्पनीको औसत लगानी प्रतिफल भने अघिल्लो आर्थिक वर्षको ५ दशमलव ०५ प्रतिशतबाट घटेर आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ३ दशमलव १२ प्रतिशतमा सीमित भएको छ। लगानी प्रतिफलमा आएको कमीले नाफामा केही दबाब सिर्जना गरे पनि कम्पनीको विविध लगानी संरचनाले वित्तीय स्थायित्वका लागि सकारात्मक आधार प्रदान गरेको छ।

कम्पनीको पुँजी पर्याप्तताको अवस्था पनि सहज रहेको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा २ दशमलव ६३ गुणा रहेको कम्पनीको पुँजी पर्याप्तता अनुपात आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा उल्लेख्य सुधार हुँदै ५ दशमलव ८५ गुणा पुगेको छ। यो बीमा प्राधिकरणको १ दशमलव ३० गुणाको नियामकीय पर्यवेक्षण लक्ष्यभन्दा निकै माथि हो।

कम्पनीको आगामी यात्रामा व्यवसायिक वृद्धि कायम राख्दै बीमा पोर्टफोलियोलाई थप विविधीकरण गर्नु महत्वपूर्ण रहनेछ। विशेषगरी मोटर बीमा क्षेत्रमा रहेको एकाग्रता घटाउँदै अन्य बीमा क्षेत्रमा व्यवसाय विस्तार गर्न सके कम्पनीको जोखिम संरचना अझ सन्तुलित बन्ने अपेक्षा गरिएको छ। प्रतिस्पर्धात्मक निर्जीवन बीमा बजारमा कम्पनीको बजार हिस्सा मध्यम अवस्थामा रहेको छ। मोटर बीमा क्षेत्रमा रहेको एकाग्रता, मध्यम वित्तीय प्रदर्शन, प्रतिस्पर्धात्मक बजार, नियामकीय जोखिम तथा बदलिँदो दाबी अवस्थालाई कम्पनीका प्रमुख चुनौतीका रूपमा हेरिएको छ।