ब्रिक्सको १८औँ शिखर सम्मेलन नयाँ दिल्लीस्थित भारत मण्डपममा भव्य सुरु, ‘हरित बीमा’ को अबधारणा अघि सारियो

नयाँ दिल्ली, विश्व अर्थतन्त्रमा बलियो पकड बनाउँदै गएको शक्तिशाली राष्ट्रहरूको समूह ब्रिक्सको १८औँ शिखर सम्मेलन भारतको नयाँ दिल्लीस्थित अत्याधुनिक परिसर भारत मण्डपममा भव्य रूपमा सुरु भएको छ। भारतको चौथो अध्यक्षीय कार्यकालअन्तर्गत आयोजना गरिएको यस वर्षको सम्मेलनले ‘ग्लोबल साउथ’ (विकासोन्मुख राष्ट्रहरू) को आर्थिक र सामाजिक रूपान्तरणमा नयाँ आयाम थप्ने संकेत गरेको छ।

यस वर्षको सम्मेलनको मूल नारा “उत्थानशीलता, नवप्रवर्तन, सहकार्य र दिगोपनाको निर्माण” (Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability) तय गरिएको छ। जसले वर्तमान विश्वले भोगिरहेको आर्थिक अनिश्चितता र जलवायु परिवर्तनको चुनौतीलाई सम्बोधन गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

‘मानवता-पहिलो’ एजेन्डामार्फत सहकार्यको नयाँ परिभाषा

सम्मेलनको उद्घाटन सत्रलाई सम्बोधन गर्दै भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले ब्रिक्सलाई केवल आर्थिक मञ्चमा मात्र सीमित नराखेर ‘मानवकैन्द्रित’ (Human-Centric) बनाउनुपर्ने विशेष दृष्टिकोण प्रस्तुत गरे । भारतले यसअघि आफ्नो जि-२० अध्यक्षताका क्रममा स्थापित गरेको समावेशी ढाँचालाई नै ब्रिक्समा पनि निरन्तरता दिने जोड दिएको छ।

बदलिँदो ब्रिक्स: ११ राष्ट्रको बलियो ऐक्यबद्धता

यस उच्चस्तरीय सम्मेलनमा ब्रिक्सका संस्थापक सदस्यहरूका साथै नयाँ विस्तार गरिएका राष्ट्रहरूको उत्साहजनक सहभागिता रहेको छ। बैठकमा ब्राजिल, रूस, भारत, चीन र दक्षि का अतिरिक्त इजिप्ट, इथियोपिया, इरान, साउदी अरेबिया, संयुक्त अरब इमिरेट्स र इन्डोनेसियाका राष्ट्रप्रमुख तथा उच्च प्रतिनिधिहरू एकै थलोमा उभिएका छन्। ११ राष्ट्रको यो साझा मञ्चमा समतामूलक वैश्विक सुशासन, आर्थिक सुरक्षा सुदृढीकरण र ग्लोबल साउथमा हरित ऊर्जा रूपान्तरणलाई कसरी द्रुत गतिमा लैजाने भन्ने विषयमा गहन मन्थन भइरहेको छ।

हरित बीमा (Green Insurance) र जलवायु वित्तको नयाँ ढाँचा

यस वर्षको सम्मेलनमा विकासोन्मुख राष्ट्रहरूमा बढ्दो जलवायु जोखिमलाई न्यूनीकरण गर्न ‘हरित बीमा’ (Green Insurance) र हरित वित्तपोषण (Green Financing) लाई मुख्य प्राथमिकतामा राखिएको छ। जलवायु परिवर्तनका कारण प्राकृतिक विपत्तिको जोखिममा रहेका ग्लोबल साउथका देशहरूको कृषि, पूर्वाधार र नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रलाई सुरक्षित गर्न ब्रिक्सले नयाँ वित्तीय उपकरणहरू विकास गर्ने सहमति गरेको छ।

सम्मेलनमा सदस्य राष्ट्रहरूबीच कार्बन उत्सर्जन घटाउने परियोजनाहरूलाई प्रोत्साहन गर्न, पर्यावरणमैत्री उद्योगहरूको प्रवर्द्धन गर्न र नवीकरणीय ऊर्जामा लगानी गर्ने कम्पनीहरूका लागि विशेष हरित बीमा प्याकेजहरू र सहुलियतपूर्ण पुनर्बीमा (Reinsurance) ढाँचा तयार गर्ने विषयमा विस्तृत छलफल भएको छ। यस पहलले विकासोन्मुख राष्ट्रका बीमा बजारमा वातावरणीय र सामाजिक जोखिम बहन गर्ने क्षमतामा उल्लेख्य वृद्धि पुर्‍याउने विश्वास गरिएको छ।

२०२६ शिखर सम्मेलनका चार मुख्य स्तम्भहरू

यस पटकको सम्मेलनका एजेन्डाहरूलाई मुख्य रूपमा चारवटा रणनीतिक स्तम्भमा वर्गीकरण गरिएको छ । दिगोपना (Sustainability): जलवायु कार्य (Climate Action), हरित बीमा र स्वच्छ ऊर्जा रूपान्तरणका लागि साझा कोष एवं प्रविधिको आदानप्रदानलाई तीव्रता दिने। उत्थानशीलता (Resilience): विश्व बजारमा देखिने आर्थिक अनिश्चितता र आपूर्ति श्रृंखला (Supply Chain) को अवरोधबाट जोगिन सदस्य राष्ट्रहरूको आन्तरिक आर्थिक तथा सामाजिक संरचनालाई बलियो बनाउने। नवप्रवर्तन (Innovation): डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार (DPI), फिनटेक (वित्तीय प्रविधि) र जिम्मेवार आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) को प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गर्दै अर्थतन्त्रलाई आधुनिकिकरण गर्ने। सहकार्य (Cooperation): बहुपक्षीय नीति समन्वय, व्यापार सहजीकरण र विश्वव्यापी वित्तीय संस्थाहरूको सुशासनमा व्यापक सुधार ल्याउने।

आर्थिक सुरक्षा कोषको घोषणा

बैठकको मुख्य सत्रसँगै सम्मेलनमा सहभागी शीर्ष नेता तथा प्रतिनिधिहरूले भारत मण्डपममा आयोजित “भारत इनोभेट्स – दीपटेक एक्सपो” को विशेष अभिरुचिका साथ अवलोकन गर्नुभयो। उक्त प्रदर्शनीमा सदस्य राष्ट्रहरूद्वारा विकास गरिएका उच्च-कार्यसम्पादन कम्प्युटिङ र नवीकरणीय ऊर्जाका क्षेत्रमा भएका पछिल्ला प्रविधिहरूको प्रदर्शन गरिएको थियो।

यस पटकको सम्मेलनमा केही महत्वपूर्ण व्यावहारिक उपलब्धिहरू समेत हासिल भएका छन्: १. आर्थिक सुरक्षा कोष: सदस्य राष्ट्रहरूमा आउन सक्ने सम्भावित आर्थिक संकट र स्थिरता कायम राख्नका लागि ‘ब्रिक्स आकस्मिक कोष व्यवस्था’ (Contingency Reserve Arrangement – CRA) लाई थप प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन र परीक्षण गर्ने सहमति भएको छ। २. व्यापार तथा नवप्रवर्तन सञ्जाल: स्टार्टअप, युवा उद्यमी र महिलाहरूलाई व्यवसायमा अगाडि बढाउन ‘ब्रिक्स बिजनेस काउन्सिल’ र ‘महिला बिजनेस एलायन्स’ का विशेष बैठकहरू आयोजना गरिएका छन्। ३. साझा वातावरणीय प्रतिबद्धता: प्रकृति र विकासको सन्तुलन मिलाउने सन्देश दिनका लागि राष्ट्रप्रमुखहरूद्वारा सामूहिक रूपमा संयुक्त वृक्षारोपण कार्यक्रम सम्पन्न गरिएको छ।

नयाँ दिल्लीमा जारी यस सम्मेलनले विश्वका वित्तीय संस्था, अनुसन्धान केन्द्र र डिजिटल सञ्जालहरूमा नीतिगत समन्वय बढाउने दृढ प्रतिबद्धता जनाएको छ। बदलिँदो वैश्विक राजनीतिक परिदृश्यमा बहुध्रुवीय विश्व अर्थतन्त्र निर्माणका लागि ब्रिक्सको भूमिका अपरिहार्य रहेको कुरालाई यस सम्मेलनले पुनः पुष्टि गरेको छ।