देशभर वर्षाको वितण्डा : कतै घर बगे-कतै सडक भासिए-पुलसमेत रहेन, कहाँ कति क्षति ?
काठमाडौं । देशका विभिन्न भूभागमा लगातार भइरहेको वर्षाका कारण बाढी, पहिरो र डुबानको जोखिम बढेको छ । नदी तथा खोलामा पानीको बहाव तीव्र बन्दै जाँदा कतिपय बस्ती प्रभावित भएका छन् भने सडक, पुल, घर तथा अन्य भौतिक संरचनामा समेत क्षति पुगेको छ । विशेषगरी गण्डकी, लुम्बिनी, बागमती, कर्णाली र सुदूरपश्चिमका विभिन्न क्षेत्रमा वर्षाजन्य विपद्को असर बढी देखिएको छ ।
मौसम प्रणाली सक्रिय रहेकाले देशका अधिकांश भूभागमा बादल लागेको छ भने विभिन्न स्थानमा हल्कादेखि मध्यम वर्षा भइरहेको छ । मनसुनी वायुका साथै पश्चिमी वायु र भारतको उत्तर प्रदेश आसपास विकसित न्यूनचापीय क्षेत्रको प्रभावसमेत कायम रहेकाले वर्षाको गतिविधि जारी रहेको मौसमसम्बन्धी विवरणमा उल्लेख छ ।
यसबीच बाढी पूर्वानुमानसम्बन्धी निकायले विभिन्न नदी तथा जलाधार क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ । मुस्ताङ, मनाङ, कास्की, लमजुङ, बागलुङ, चितवन, म्याग्दी, पाल्पा, तनहुँ र नवलपुर–नवलपरासीलगायत क्षेत्रमा बहने नदीमा पानीको बहाव बढी रहेको छ। कर्णाली र सुदूरपश्चिमका केही साना नदीमा समेत अचानक बहाव बढ्न थालेको हो ।
नारायणीदेखि तिनाउसम्म बढ्यो बाढीको जोखिम
चितवनको देवघाट क्षेत्रमा नारायणी नदीको जलसतह खतराको सीमाभन्दा माथि पुगेको छ । नदीमा पानीको मात्रा निरन्तर बढ्दै गएपछि तटीय तथा होचा भूभागमा कटान र डुबानको जोखिम थपिएको छ । नारायणी जलाधारअन्तर्गतका विभिन्न स्थानमा पानीको बहाव उल्लेख्य बढ्न सक्ने भएकाले नदी आसपासका बासिन्दालाई सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ ।
नारायणीको जलसतह खतराको तह पार गरिसकेको अवस्थामा थप वृद्धि हुन सक्ने पूर्वानुमान गरिएको छ । देवघाटको मापन केन्द्रमा जलसतह अझ माथि पुग्न सक्ने आकलन गरिएकाले नदी किनारमा बसोबास गर्ने समुदायका लागि जोखिम बढेको छ । साँझसम्म पनि नदीको जलसतह खतराको तह आसपास वा त्यसभन्दा माथि रहने सम्भावना रहेको जनाइएको छ ।
रुपन्देहीको बुटवल क्षेत्रमा तिनाउ नदीको बाढीले ठूलो क्षति पुर्याएको छ । बुटवल उपमहानगरपालिका–११ टप मझुवा क्षेत्रमा नदीको कटान र बाढीका कारण दुईवटा पक्की तथा चारवटा कच्ची गरी ६ वटा घर बगेका छन् । बाढीको प्रभाव बढ्दै जाँदा आसपासका अन्य बस्तीसमेत जोखिममा परेका छन् ।
मकवानपुरको लाल बकैया खोलामा पनि पानीको सतह निरन्तर बढेको छ । जुरेली बजार आसपासको क्षेत्रमा खोलाको बहाव खतरा तह नजिक पुगेपछि डुबानको सम्भावना भएका स्थानमा बसोबास गर्ने नागरिकलाई विशेष सावधानी अपनाउन भनिएको छ । पछिल्लो २४ घण्टामा चितवनको माडी कल्याणपुर क्षेत्रमा २२२ दशमलव ४ मिलिमिटर वर्षा मापन भएको विवरणले पनि वर्षाको तीव्रता देखाएको छ ।
पर्वतको जलजला क्षेत्रमा कालीगण्डकी नदीको बाढीले २० भन्दा बढी घरमा क्षति पुर्याएको छ । फर्से क्षेत्रमा नदीको कटान बढ्दा बस्ती, विद्यालय, कृषि संरचना तथा गोठहरू प्रभावित भएका छन् । बाढीको विस्तार जारी रहेकाले थप भौतिक क्षति हुन सक्ने जोखिम कायम छ । हालसम्म उक्त घटनामा मानवीय क्षतिको विवरण प्राप्त नभए पनि प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानतर्फ सार्ने प्रयास भइरहेको अवस्था छ ।
पुल, सडक र यातायात संरचनामा व्यापक असर
लगातारको वर्षाले नदीको बहाव मात्र बढाएको छैन, सडक तथा पुलजस्ता यातायात पूर्वाधारसमेत प्रभावित भएका छन् । स्याङ्जा र गुल्मी जोड्ने कालीगण्डकी क्षेत्रमा रहेको पक्की बेलिब्रिज नदीको तीव्र बहावका कारण बगेको छ । पुलमा क्षति पुगेपछि दुई जिल्लाबीचको आवागमन प्रभावित भएको छ ।
नवलपरासी (बर्दघाट–सुस्तापूर्व) र तनहुँ जोड्ने कालीगण्डकी नदीमाथिको मोटरेबल पुलको नवलपुरतर्फको पहुँच मार्गसमेत बाढीले कटान गरेको छ । एप्रोच रोड बगेपछि बौदीकाली–२ डेढगाउँ र तनहुँको घिरिङ क्षेत्रबीचको सडक सम्पर्क विच्छेद भएको छ । पुलको जग आसपाससमेत नदीको कटान बढेकाले सवारी तथा पैदल आवागमन प्रभावित भएको छ ।
चितवनको मुग्लिन–नारायणगढ सडकखण्डअन्तर्गत सिमलतालमा त्रिशूली नदीको कटानका कारण सडकको ठूलो हिस्सा भासिएको छ । सडकको करिब आधा भाग क्षतिग्रस्त भएपछि उक्त क्षेत्रमा एकतर्फी रूपमा सवारी सञ्चालन भइरहेको छ । वर्षा र नदीको बहाव कायम रहेकाले थप जोखिमलाई ध्यानमा राखेर यात्रुलाई सावधानी अपनाउन भनिएको छ ।
लमजुङको बेँसीसहर–चामे सडकखण्डमा पनि पहिरोका कारण आवागमन अवरुद्ध भएको छ । बेँसीसहर नगरपालिका–६ स्थित खरखरे भिरमा पहिरो खसेपछि सडक पूर्ण रूपमा बन्द भएको हो । पहिरो प्रभावित स्थानबाट केही दूरीमा सडक भासिएको समेत पाइएको छ । लगातार वर्षा भइरहेकाले पहिरो हटाउने तथा सडक मर्मतको काममा समेत कठिनाइ भइरहेको छ ।
हेटौँडालाई काठमाडौंसँग जोड्ने अधिकांश सडकमा पनि वर्षाजन्य समस्या देखिएको छ । विभिन्न स्थानमा पहिरो खस्नु, सडक भासिनु र विद्युतका पोल ढल्नुलगायत कारण यातायात प्रभावित भएको छ । तत्कालका लागि त्रिभुवन राजपथबाट आवागमन सञ्चालन भइरहे पनि अन्य वैकल्पिक मार्गमा अवरोध देखिएको छ । कान्ति लोकपथको मकवानपुरतर्फको खण्ड सञ्चालनयोग्य रहे पनि ललितपुरतर्फका केही स्थानमा पहिरो खसेपछि समग्र मार्गको आवागमनमा असर परेको छ ।
मनाङदेखि मुस्ताङसम्म वर्षा र हिमपातको असर
उच्च हिमाली क्षेत्रमा समेत मौसम प्रतिकूल बनेको छ । उपल्लो मुस्ताङको लोमान्थाङ क्षेत्रमा वर्षासँगै हिमपात भएपछि दैनिक जनजीवन प्रभावित भएको छ । बाली भित्र्याउने समयमा मौसम बिग्रँदा कृषकसमेत समस्यामा परेका छन् । केही समयअघि भूकम्पबाट प्रभावित भई अस्थायी आश्रयमा रहेका नागरिकलाई लगातारको वर्षा र हिमपातले थप कठिनाइ भएको छ । चिसो मौसमसँगै अस्थायी आवासमा पानी पस्दा प्रभावित परिवारको अवस्था थप असहज बनेको छ ।
मनाङको नासों गाउँपालिका–१ स्थित तालगाउँ पनि मर्स्याङ्दी नदीमा आएको बाढीका कारण पुनः डुबानमा परेको छ । विगतमा बाढीबाट क्षतिग्रस्त भएको उक्त क्षेत्रमा पुनर्निर्माणपछि फेरि पानी पस्दा स्थानीयवासी प्रभावित भएका छन् । नदीको बहाव अवरुद्ध भएर पानी गाउँतर्फ फैलिँदा बस्ती जलमग्न भएको अवस्था छ ।
बाढी र पहिरोका कारण तालगाउँबाट बाहिरिने दुवै प्रमुख सडक मार्ग अवरुद्ध भएका छन् । चारैतिरबाट सम्पर्क प्रभावित भएपछि स्थानीय बासिन्दा गाउँमै सीमित भएका छन् । प्रभावितहरू सामूहिक रूपमा स्वास्थ्य चौकीको भवनमा आश्रय लिइरहेका छन् । विद्युत् तथा इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध हुनुका साथै टेलिफोन सम्पर्कमा समेत समस्या देखिएको छ ।
म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–५ पाउदार गिवाङमा पहिरोले एउटा घर पुरेको छ । घरभित्र रहेका दुई जना सम्पर्कविहीन भएको प्रारम्भिक विवरण छ । घटनाबाट भएको मानवीय क्षतिको यकिन विवरण प्राप्त हुन बाँकी रहेको छ । लगातार वर्षा भइरहेकाले उद्धार, खोजी तथा क्षतिको विवरण संकलनमा समेत कठिनाइ उत्पन्न भएको छ ।
देशभरको पछिल्लो मौसम अवस्थाले आगामी घण्टामा पनि नदी तथा खोलाको बहाव बढ्न सक्ने संकेत गरेको छ । गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिमका धेरै भूभागमा वर्षाको सम्भावना रहेको छ भने कोशी र बागमतीका पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा समेत वर्षा हुन सक्ने पूर्वानुमान छ । केही स्थानमा चट्याङसहित मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेकाले नदी किनार, पहिरोको जोखिम भएका बस्ती र कमजोर सडक संरचनामा थप सावधानी आवश्यक देखिएको छ ।
लगातारको वर्षाले एकातिर नदी तथा खोलाको बहाव बढाएको छ भने अर्कोतर्फ पहाडी क्षेत्रमा पहिरो र सडक भासिने क्रम देखिएको छ ।
