तिहारको दक्षिणाले जीवन बीमा गरी ढुक्क बनौं

काठमाडौं । नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहार नजिकिँदै गर्दा घरपरिवारमा उत्साह र उमङ्ग छाएको छ । दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको आत्मीयता, देउसी–भैलो, लक्ष्मीपूजा र भाइटीकासँगै तिहारमा दक्षिणा तथा उपहार आदानप्रदान गर्ने परम्पराले पनि विशेष महत्व राख्छ । तिहारमा बालबालिका तथा युवाहरूले मान्यजनबाट दक्षिणा प्राप्त गर्छन् । कसैले उक्त रकम मनपर्ने सामान खरिद गर्न, कसैले मनोरञ्जनमा खर्च गर्न त कसैले आफ्नो आवश्यकताअनुसार बचत गर्न प्रयोग गर्छन् । तर यही दक्षिणाको केही हिस्सा भविष्यका लागि छुट्याएर जीवन बीमामा लगाउने हो भने सानो रकमबाटै आर्थिक सुरक्षाको योजना सुरु गर्न सकिन्छ ।

तिहारमा प्राप्त हुने दक्षिणा तत्कालका लागि सानो रकम जस्तो लाग्न सक्छ । तर त्यसलाई पूर्ण रूपमा खर्च गर्नुको सट्टा केही हिस्सा बचत गर्ने बानी बसाल्नु आर्थिक दृष्टिले महत्वपूर्ण हुन्छ । विशेषगरी सानै उमेरदेखि बचत र आर्थिक अनुशासनको अभ्यास गर्न सके भविष्यमा आर्थिक व्यवस्थापन गर्न सहज हुन सक्छ । दक्षिणाको केही अंश बचत गर्ने र आफ्नो आर्थिक क्षमताअनुसार जीवन बीमा गर्ने सोचले दीर्घकालीन आर्थिक योजनाको आधार तयार गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ ।

मानिसले आफ्नो र परिवारको भविष्य सुरक्षित बनाउन विभिन्न योजना बनाएको हुन्छ । बालबालिकाको शिक्षा, परिवारको दैनिक खर्च, घरजग्गा तथा अन्य आर्थिक दायित्व पूरा गर्न नियमित आम्दानी आवश्यक पर्छ । तर जीवन सधैँ सोचेअनुसार अघि बढ्छ भन्ने हुँदैन । कुनै पनि बेला दुर्घटना, रोग वा अन्य अप्रत्याशित घटना हुन सक्छन् । परिवारको मुख्य आम्दानी गर्ने व्यक्तिको मृत्यु भएमा आश्रित सदस्यको जीवनयापन, बालबालिकाको शिक्षा तथा अन्य आवश्यक खर्च व्यवस्थापनमा कठिनाइ उत्पन्न हुन सक्छ । यस्तो परिस्थितिमा जीवन बीमाले परिवारलाई आर्थिक सहारा प्रदान गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ ।

जीवन बीमा निश्चित बीमाशुल्क भुक्तानी गरी जीवनसँग सम्बन्धित जोखिमबाट आर्थिक सुरक्षा प्राप्त गर्ने वित्तीय माध्यम हो । बीमितको मृत्यु भएमा बीमालेखमा उल्लेख गरिएका सर्तअनुसार इच्छाइएको व्यक्ति वा हकवालाले बीमाङ्क रकम प्राप्त गर्न सक्छन् । त्यस्तै केही बीमा योजनामा बीमा अवधि पूरा भएपछि बीमाङ्क रकमसँगै लागू हुने बोनस प्राप्त गर्ने व्यवस्था पनि हुन्छ । यसले जोखिम सुरक्षाका अतिरिक्त दीर्घकालीन बचतको अवसरसमेत प्रदान गर्छ ।

तिहारमा प्राप्त हुने दक्षिणाबाटै ठूलो बीमा योजना खरिद गर्नुपर्छ भन्ने होइन । आफ्नो आम्दानी, पारिवारिक जिम्मेवारी र नियमित बीमाशुल्क भुक्तानी गर्न सक्ने क्षमताका आधारमा उपयुक्त योजना छनोट गर्न सकिन्छ । दक्षिणाबाट प्राप्त रकमलाई बचतको सुरुआती आधार बनाएर भविष्यमा नियमित आम्दानीबाट बीमाशुल्क भुक्तानी गर्ने व्यवस्था मिलाउन सकिन्छ । यसरी सानो रकमबाट सुरु भएको बचतको बानीले क्रमशः आर्थिक अनुशासन विकास गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ ।

विशेषगरी अभिभावकले तिहारमा आफ्ना बालबालिकालाई प्राप्त भएको दक्षिणाको केही हिस्सा बचत गर्न प्रेरित गर्न सक्छन् । उनीहरूको नाममा उपलब्ध बालबालिका लक्षित बीमा योजनाबारे जानकारी लिएर शिक्षा तथा भविष्यको आर्थिक आवश्यकतालाई ध्यानमा राखी योजना बनाउन सकिन्छ । यसले बालबालिकालाई पैसाको महत्व बुझाउनुका साथै भविष्यका लागि अहिलेबाटै तयारी गर्नुपर्छ भन्ने सोच विकास गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ ।

यद्यपि जीवन बीमा गर्दा केवल बोनस वा प्रतिफललाई आधार बनाएर निर्णय गर्नु उचित हुँदैन । बीमाको मुख्य उद्देश्य परिवारलाई आर्थिक जोखिमबाट सुरक्षा प्रदान गर्नु हो । त्यसैले आफ्नो आवश्यकता, पारिवारिक दायित्व र आर्थिक अवस्थाअनुसार बीमा योजना छनोट गर्नुपर्छ । बीमाशुल्क नियमित रूपमा भुक्तानी गर्न सकिने वा नसकिने विषयमा पनि पर्याप्त विचार पुर्‍याउनु आवश्यक हुन्छ ।

बीमा योजना खरिद गर्नुअघि बीमालेखमा समावेश सुविधा, बीमा अवधि, बीमाशुल्क, दाबी भुक्तानी प्रक्रिया, अपवादका व्यवस्था तथा बीचमै बीमा बन्द गर्नुपरेमा लागू हुने सर्तबारे स्पष्ट जानकारी लिनुपर्छ । त्यसैगरी बोनस तथा प्रतिफलसम्बन्धी व्यवस्थालाई पनि बुझ्नुपर्छ । सबै बीमा योजनाको उद्देश्य र सुविधा समान नहुने भएकाले बीमा कम्पनीका अभिकर्तासँग परामर्श गरेर आफ्नो आवश्यकतासँग मेल खाने योजना छनोट गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।

तिहार उज्यालो, खुसी र समृद्धिको पर्व हो । लक्ष्मीपूजाका दिन धन, सम्पत्ति र समृद्धिको कामना गर्दै घरमा दीप प्रज्वलन गरिन्छ । यही अवसरलाई आफ्नो आर्थिक भविष्य उज्यालो बनाउने संकल्पसँग पनि जोड्न सकिन्छ । चाडपर्वमा प्राप्त हुने दक्षिणालाई केवल तत्कालको खर्चमा सीमित नराखी त्यसको केही हिस्सा बचत तथा आर्थिक सुरक्षाका लागि उपयोग गर्ने संस्कार विकास गर्न आवश्यक छ । आज दक्षिणाको केही रकम बचत गर्ने वा आफ्नो क्षमताअनुसार जीवन बीमाको सुरुआत गर्ने सानो निर्णयले भोलिका सम्भावित जोखिम सामना गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ । त्यसैले यस वर्षको तिहारमा टीका, माला र उपहारसँगै भविष्यको आर्थिक सुरक्षालाई पनि प्राथमिकता दिऔँ ।