रसुवा बाढीको प्रत्यक्ष असर निर्जीवन बीमा क्षेत्रमा: जलविद्युत् आयोजनाबाट अर्बौंको दाबी आउन सक्ने
काठमाडौं । रसुवामा आएको भीषण बाढीले जलविद्युत् आयोजना तथा ऊर्जा पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुर्याएसँगै यसको प्रत्यक्ष असर निर्जीवन बीमा क्षेत्रमा देखिने भएको छ। बाढीबाट प्रभावित जलविद्युत् आयोजनाहरूले बीमा दाबी प्रक्रिया अघि बढाउने तयारी गरिरहँदा बीमा कम्पनीहरूमा ठूलो रकमको दायित्व थपिने देखिएको हो।
बाढीले पावरहाउस, हाइड्रोमेकानिकल तथा इलेक्ट्रोमेकानिकल उपकरण, पेनस्टक, सुरुङ, प्रसारण लाइन र सबस्टेसनलगायतका संरचनामा क्षति पुर्याएको प्रारम्भिक विवरणहरू आएका छन्। क्षतिको विस्तृत मूल्याङ्कन हुन बाँकी रहे पनि प्रभावित आयोजनाहरूको संख्या र संरचनाको प्रकृति हेर्दा बीमा दाबीको आकार ठूलो हुने अनुमान गरिएको छ।
विशेषगरी जलविद्युत् आयोजनाहरूमा सम्पत्ति बीमा, निर्माण तथा स्थापना जोखिम बीमा र व्यवसाय अवरोध बीमा हुने भएकाले एउटै विपद्बाट विभिन्न शीर्षकमा दाबी सिर्जना हुन सक्छ। भौतिक संरचना पुनर्निर्माणको लागतसँगै आयोजना लामो समय बन्द रहँदा उत्पादन तथा आम्दानीमा हुने क्षतिसमेत बीमा दाबीमा जोडिन सक्नेछ।
बीमकभन्दा पुनर्बीमकको भूमिकामा चासो
ठूला जलविद्युत् आयोजनाको बीमा जोखिम नेपालका बीमा कम्पनीहरूले मात्र पूर्ण रूपमा वहन गर्ने अवस्था नरहेकाले यस्ता दाबीमा पुनर्बीमा कम्पनीको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। ठूलो क्षतिको अवस्थामा नेपाली बीमकले आफ्नो अवधारणअनुसारको जोखिम हिस्सा व्यहोरेपछि बाँकी दायित्व पुनर्बीमा सम्झौताअनुसार पुनर्बीमकमा जानेछ।
यसकारण रसुवाको बाढीले नेपाली बीमा कम्पनीसँगै अन्तर्राष्ट्रिय पुनर्बीमा बजारलाई समेत प्रभावित गर्न सक्ने देखिएको छ। दाबीको वास्तविक आकार, पोलिसीको कभरेज, बीमित रकम, डिडक्टिबल तथा पुनर्बीमा संरचनाले बीमा कम्पनीमाथि पर्ने वास्तविक आर्थिक भार निर्धारण गर्नेछ।
एउटै करिडोरमा जोखिम केन्द्रित हुनु चुनौती
रसुवा तथा नुवाकोट क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा जलविद्युत् आयोजना केन्द्रित छन्। एउटै नदी प्रणाली तथा भौगोलिक करिडोरमा धेरै बीमित आयोजना रहेका कारण एउटै प्राकृतिक विपद्ले धेरै कम्पनीका धेरै पोलिसीलाई एकैपटक प्रभावित पार्न सक्ने जोखिम देखिएको छ।
बीमा क्षेत्रका लागि यस्तो घटना क्याटस्ट्रोफिक जोखिम व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण परीक्षण बन्नेछ। आगामी दिनमा जलविद्युत् आयोजनाको बीमा गर्दा भौगोलिक जोखिम, नदी प्रणाली, बाढीको सम्भावना र एउटै क्षेत्रमा रहेको कुल बीमित जोखिमलाई थप गम्भीरताका साथ मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने देखिन्छ।
दाबी भुक्तानीमा बढ्नेछ दबाब
बाढी प्रभावित आयोजनाबाट दाबी आउन थालेपछि बीमा कम्पनीहरूले क्षतिको सर्वेक्षण, प्रमाण संकलन, मूल्याङ्कन र दाबी फछ्र्यौटको प्रक्रिया अघि बढाउनुपर्नेछ। ठूला आयोजनाको क्षति मूल्याङ्कन जटिल हुने भएकाले दाबी फछ्र्यौटमा समयसमेत लाग्न सक्ने देखिन्छ।
यसअघि नै प्राकृतिक विपद्, आगलागी, आन्दोलन तथा अन्य घटनाबाट आएका दाबी व्यवस्थापन गरिरहेका निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूका लागि रसुवा बाढी थप चुनौती बनेको छ।
अब बीमाको जोखिम मूल्याङ्कनमा पुनर्विचार आवश्यक
रसुवा घटनाले जलविद्युत् क्षेत्रमा बीमा गर्दा केवल आयोजनाको लागतका आधारमा प्रिमियम निर्धारण गर्नेभन्दा पनि भौगोलिक जोखिम, प्राकृतिक विपद्को सम्भावना र जोखिमको एकाग्रतालाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखाएको छ।
यस घटनाबाट बीमा कम्पनीहरूले आफ्नो जोखिम सञ्चिति, पुनर्बीमा क्षमता र क्याटस्ट्रोफिक जोखिम व्यवस्थापनको पुनर्मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ। साथै, नियामक निकायले पनि ठूला पूर्वाधारको बीमा तथा पुनर्बीमा संरचनालाई थप जोखिममुखी बनाउने विषयमा अध्ययन गर्नुपर्ने देखिन्छ।
रसुवा बाढीको वास्तविक बीमा दाबी कति हुन्छ भन्ने कुरा क्षतिको विस्तृत सर्वेक्षण र पोलिसीको कभरेज स्पष्ट भएपछि मात्रै यकिन हुनेछ। तर प्रारम्भिक अवस्थामै यस घटनाले नेपाली निर्जीवन बीमा क्षेत्रलाई ठूलो दाबी र जोखिम व्यवस्थापनको दबाबमा ल्याउने संकेत भने देखाइसकेको छ।
