के हो लघुबीमा ? न्यून आय भएका परिवारले जान्नैपर्ने कुरा

काठमाडौं । थोरै आम्दानी, सीमित बचत र भविष्यमा आइपर्न सक्ने अनेकौँ जोखिम । न्यून आय भएका परिवारका लागि एउटा सानो दुर्घटना, बिरामी वा प्राकृतिक विपत्तिले समेत ठूलो आर्थिक संकट निम्त्याउन सक्छ । पशुपालन, कृषि, सानो व्यापार वा ज्यालामजदुरीबाट जीविकोपार्जन गर्ने परिवारलाई यस्तो अवस्थामा आर्थिक क्षति बेहोर्न झन् कठिन हुन्छ । यस्ता परिवारलाई सम्भावित जोखिमबाट आर्थिक सुरक्षा प्रदान गर्ने उद्देश्यले ल्याइएको बीमा योजना हो—लघुबीमा ।

सामान्य अर्थमा न्यून आय भएका तथा परम्परागत बीमाको पहुँचबाहिर रहेका व्यक्तिलाई लक्षित गरी तयार गरिएको बीमा नै लघुबीमा हो । थोरै बीमाशुल्कमा आफ्नो आवश्यकता र आर्थिक क्षमताअनुसार बीमा गर्न सकिने भएकाले यसले विपन्न तथा ग्रामीण समुदायलाई बीमाको दायरामा ल्याउन सहयोग गर्छ ।

नेपालमा लघुबीमालाई लघु जीवन बीमा र लघु निर्जीवन बीमाका रूपमा वर्गीकरण गरिएको छ । लघु जीवन बीमाले बीमालेखका सर्तअनुसार जीवनसँग सम्बन्धित जोखिममा आर्थिक सुरक्षा प्रदान गर्छ । लघु निर्जीवन बीमाले भने सम्पत्ति, व्यवसाय, कृषि वा अन्य समेटिएका जोखिमबाट हुने आर्थिक क्षतिमा सुरक्षा दिन्छ । यसबाट न्यून आय भएका परिवारले आफ्नो जीवन, जीविकोपार्जन र सम्पत्तिको सुरक्षाका लागि उपयुक्त योजना छनोट गर्न सक्छन् ।

लघुबीमाको प्रमुख विशेषता भनेको तुलनात्मक रूपमा कम बीमाशुल्क, सरल प्रक्रिया र लक्षित वर्गको आवश्यकताअनुसारको बीमा सुविधा हो । तर बीमाशुल्क, बीमाङ्क, समेटिने जोखिम र क्षतिपूर्तिका सर्त योजनाअनुसार फरक हुन सक्छन् । त्यसैले बीमा खरिद गर्नुअघि बीमालेखमा उल्लेख भएका सुविधा र सीमाबारे जानकारी लिनु आवश्यक हुन्छ ।

लघुबीमाका फाइदा र महत्व
लघुबीमाले न्यून आय भएका परिवारलाई सानो रकमबाट जोखिम व्यवस्थापन गर्ने अवसर दिन्छ । कृषि तथा पशुपालनमा निर्भर किसानले बाली, पशु वा व्यवसायमा हुने क्षतिका लागि उपयुक्त बीमा योजना छनोट गर्न सक्छन् । त्यसैगरी परिवारको आम्दानी गर्ने सदस्यको जीवनसँग सम्बन्धित जोखिमका लागि लघु जीवन बीमा उपयोगी हुन सक्छ ।

यसले अप्रत्याशित घटनाबाट भएको आर्थिक क्षति सहन, जीविकोपार्जनलाई निरन्तरता दिन र ऋण लिएर खर्च जुटाउनुपर्ने जोखिम कम गर्न सहयोग गर्न सक्छ । तर क्षतिपूर्ति बीमालेखमा समेटिएको जोखिम र लागू सर्तअनुसार मात्र प्राप्त हुन्छ ।

लघुबीमा न्यून आय भएका परिवारका लागि जोखिम व्यवस्थापनको उपयोगी माध्यम हो । थोरै बीमाशुल्कबाट सम्भावित आर्थिक क्षतिविरुद्ध सुरक्षा लिन सकिने भएकाले यसले बीमाको पहुँच विस्तार गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ । तर लघुबीमा गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन । आफ्नो आवश्यकता बुझेर उपयुक्त योजना छनोट गर्ने, बीमालेखका सर्त पढ्ने र दाबी प्रक्रियाबारे जानकारी राख्ने काम पनि उत्तिकै आवश्यक छ । सानो बीमाशुल्कले सबै समस्या समाधान नगरे पनि कठिन समयमा परिवारलाई ठूलो आर्थिक सहारा भने अवश्य दिन सक्छ ।