एआईले खोल्यो दशकौँ पुरानो साइबर कमजोरी, विश्वभरका वेबसाइट जोखिममा

काठमाडौँ । विश्वभरका लाखौँ वेबसाइट सञ्चालनमा प्रयोग हुँदै आएको पीएचपी प्रोग्रामिङ भाषामा गम्भीर सुरक्षा कमजोरी फेला परेपछि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा साइबर सुरक्षा चुनौती बढेको छ। कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को सहायताबाट पहिचान गरिएका यी कमजोरीले वेबसाइटको नियन्त्रण अनधिकृत व्यक्तिको हातमा पुग्नेदेखि संवेदनशील विवरण चोरी हुनेसम्मको जोखिम निम्त्याउन सक्ने विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्।

वेबसाइट निर्माण तथा सञ्चालनमा लामो समयदेखि प्रयोग हुँदै आएको पीएचपीका विभिन्न संस्करणमा रहेका त्रुटि सार्वजनिक भएपछि विश्वका सरकारी निकाय, प्रविधि कम्पनी र साइबर सुरक्षा संस्थाहरूले जोखिम न्यूनीकरणका लागि तत्काल कदम चाल्न थालेका छन्। प्रभावित प्रणालीलाई नयाँ सुरक्षा संस्करणमा अद्यावधिक गर्न र आवश्यक परे अस्थायी रूपमा सेवा बन्द गर्न सम्बन्धित निकायहरूले आग्रह गरेका छन्।

साइबर सुरक्षा कम्पनी विज र क्यालिफका अनुसन्धानकर्ताहरूले पत्ता लगाएका यी कमजोरीलाई ‘php2shell’ नाम दिइएको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार पछिल्लो एक दशकमा जारी गरिएका पीएचपीका संस्करणमा यी त्रुटि रहेका छन्। सही परिस्थितिमा आक्रमणकारीले यसको फाइदा उठाएर वेब सर्भरमा अनधिकृत पहुँच प्राप्त गर्न तथा त्यहाँ सुरक्षित राखिएका महत्त्वपूर्ण विवरण चोर्न सक्ने जोखिम छ।

विजले एआईको सहायताबाट पहिचान गरिएका गम्भीर सुरक्षा कमजोरीमध्ये यसलाई महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा व्याख्या गरेको छ। ओपनएआईले पनि यस घटनाको सम्भावित प्रभावलाई हालैका वर्षका उल्लेखनीय साइबर सुरक्षा चुनौतीमध्ये एक मानेको छ।

पीएचपी इन्टरनेटमा वेबसाइट सञ्चालन गर्न व्यापक रूपमा प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषा हो। यसको पूरा नाम ‘पीएचपीः हाइपरटेक्स्ट प्रिप्रोसेसर’ हो। वेब सर्भरमा काम गर्ने यो खुला स्रोत प्रविधि गतिशील वेबसाइट तथा अनलाइन प्रणाली निर्माणका लागि प्रयोग गरिन्छ। विकिपिडिया, वर्डप्रेसमा आधारित वेबसाइट र विभिन्न अनलाइन व्यापारिक प्लेटफर्ममा यसको प्रयोग हुँदै आएको छ।

साइबर सुरक्षा कम्पनी विजका अनुसार विश्वका करिब ७० प्रतिशत वेबसाइटमा पीएचपीको प्रयोग छ। यसको व्यापक प्रयोगका कारण यसमा देखिएका कमजोरीले ठूलो संख्यामा वेबसाइट तथा डिजिटल सेवाको सुरक्षालाई प्रभावित पार्न सक्ने चिन्ता बढेको हो।

सुरक्षा जोखिम सार्वजनिक भएपछि विभिन्न देशका संस्था तथा सेवा प्रदायकले आफ्ना प्रणालीको सुरक्षा जाँच सुरु गरेका छन्। विकिपिडिया सञ्चालन गर्ने विकिमिडियाले सावधानीका रूपमा आफ्ना केही प्रणाली बन्द गरेको छ। फिनल्यान्डका सरकारी निकाय, स्कटल्यान्डको एडिनबरा काउन्सिल, नेदरल्यान्ड्सको साइबर सुरक्षा निकाय तथा स्विट्जरल्यान्डको जेनेभा विश्वविद्यालयलगायत संस्थाले पनि सुरक्षा व्यवस्थापनका लागि वेबसाइट वा सम्बन्धित सेवा अस्थायी रूपमा अफलाइन राखेका छन्।

त्रुटि सार्वजनिक भएपछि पीएचपी फाउन्डेसनले बुधबार नै सुरक्षा कमजोरी सच्याउने सुधार संस्करण जारी गरेको छ। सम्बन्धित सफ्टवेयर प्रयोग गरिरहेका संस्था तथा वेबसाइट सञ्चालकलाई उपलब्ध सुरक्षा अपडेट तत्काल लागू गर्न आग्रह गरिएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा एजेन्सीले पनि पीएचपी प्रयोग गर्ने संस्थाहरूलाई सुरक्षा सुधार लागू गर्न निर्देशन दिएको छ। तत्काल अद्यावधिक गर्न नसकिने अवस्थामा प्रभावित प्रणालीलाई इन्टरनेटबाट अलग राख्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ। बेलायत, युरोपका विभिन्न निकाय, सिंगापुर र अस्ट्रेलियाका साइबर सुरक्षा संस्थाहरूले समेत जोखिमबारे सतर्कता अपनाउन आह्वान गरेका छन्।

जापानी प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत सार्वजनिक पहुँचमा रहेका वेबसाइट पीएचपीमा आधारित छन् वा छैनन् भनेर जाँच गर्न र जोखिम देखिए तत्काल सुरक्षा उपाय अपनाउन आग्रह गरेकी छन्।

क्लाउडफ्लेयरका प्रमुख म्याथ्यू प्रिन्सका अनुसार कमजोरी सार्वजनिक हुनुअघिका १० घण्टामा नै त्यसको दुरुपयोग गर्ने हजारौँ प्रयास देखिएका थिए। सार्वजनिक भएको ४५ मिनेटभित्र यस्ता प्रयासको संख्या दशौँ हजार पुगेको र दुई घण्टाभित्र लाखौँ प्रयास देखिएको उनले बताएका छन्। यसले सुरक्षा कमजोरी सार्वजनिक भएपछि साइबर आक्रमणको जोखिम कति तीव्र रूपमा बढ्न सक्छ भन्ने देखाएको छ।

यस घटनामा एआईको भूमिका पनि महत्त्वपूर्ण देखिएको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले सफ्टवेयरको कोड विश्लेषण गर्न र त्यसमा रहेका त्रुटि पहिचान गर्न उन्नत एआई उपकरण प्रयोग गरेका थिए। परम्परागत विधिबाट लामो समय लाग्न सक्ने कोड परीक्षणलाई एआईले तीव्र बनाउँदा वर्षौँदेखि पहिचान नभएका कमजोरीसमेत पत्ता लगाउन सम्भव भएको विज्ञहरूको भनाइ छ।

यद्यपि, यी त्रुटि एआईले सिर्जना गरेका होइनन्। सफ्टवेयरमा पहिलेदेखि रहेका कमजोरी पहिचान गर्न एआईले सहयोग गरेको हो। यसले साइबर सुरक्षामा एआईको प्रयोगले रक्षात्मक परीक्षणलाई प्रभावकारी बनाउन सक्ने देखाए पनि त्यही प्रविधिको दुरुपयोग भए आक्रमणकारीले समेत कमजोरी खोज्ने र आक्रमणको प्रयास गर्ने क्षमता बढाउन सक्ने चिन्ता छ।

यस समस्याले वेबसाइट प्रयोग गर्ने सबै सर्वसाधारणलाई तत्कालै प्रत्यक्ष असर पार्छ भन्ने छैन। तर पीएचपी प्रयोग गर्ने वेबसाइट सञ्चालक, व्यवस्थापक र संस्थाहरूले आफ्नो प्रणालीको सुरक्षा अवस्था जाँच गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। विशेषगरी वर्डप्रेसमा आधारित वेबसाइट सञ्चालन गर्ने व्यवसायीले प्रयोग भइरहेको पीएचपी संस्करण र अन्य सम्बन्धित सफ्टवेयर अद्यावधिक छन् कि छैनन् भनेर सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

वेबसाइटको प्राविधिक व्यवस्थापन आफैँ गर्ने सञ्चालकले उपलब्ध सुरक्षा अपडेट लागू गर्नुपर्नेछ। प्राविधिक व्यवस्थापन अन्य कम्पनी वा व्यक्तिलाई जिम्मा दिइएको अवस्थामा सम्बन्धित सेवा प्रदायकसँग सुरक्षा परीक्षण र अद्यावधिकबारे जानकारी लिनु आवश्यक छ। जोखिम तत्काल हटाउन नसकिने अवस्थामा प्रभावित प्रणालीलाई अस्थायी रूपमा अफलाइन राख्नु नै सुरक्षित विकल्प हुन सक्ने विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन्।