देउसी–भैलोको कमाइलाई आर्थिक सुरक्षामा बदल्न बीमा

काठमाडौं । तिहार भन्नेबित्तिकै झिलिमिली बत्ती, फूलमाला, भाइटीका र देउसी–भैलोको सम्झना आउँछ । विशेषगरी तिहारमा बालबालिका, युवा तथा विभिन्न समूह मिलेर देउसी–भैलो खेल्ने र घरघरबाट दक्षिणा तथा सहयोग संकलन गर्ने परम्परा छ । देउसी–भैलोबाट संकलित रकम कतै सामूहिक भोज तथा मनोरञ्जनमा खर्च गरिन्छ भने कतै घुमफिर र अन्य कार्यक्रम आयोजना गर्न प्रयोग गरिन्छ । तर यही रकमलाई केही फरक ढङ्गले उपयोग गर्ने हो भने यसले दीर्घकालीन आर्थिक महत्व राख्न सक्छ । देउसी–भैलोबाट संकलित रकमको केही हिस्सा जीवन बीमामा लगानी गर्ने संस्कार विकास गर्न सके तिहारको सांस्कृतिक परम्परालाई आर्थिक सुरक्षासँग जोड्न सकिन्छ ।

पछिल्लो समय देउसी–भैलो मनोरञ्जन र सांस्कृतिक प्रस्तुतिमा मात्र सीमित छैन । विभिन्न क्लब, युवा समूह, टोल विकास संस्था, विद्यालय तथा सामाजिक संस्थाले देउसी–भैलोबाट रकम संकलन गरी सामाजिक तथा सामुदायिक काममा समेत खर्च गर्ने गरेका छन् । कतिपय समूहले संकलित रकमबाट असहायलाई सहयोग गर्ने, शैक्षिक सामग्री वितरण गर्ने तथा सामाजिक अभियान सञ्चालन गर्ने गरेका छन् । यस्तो सकारात्मक अभ्यासलाई अझ विस्तार गर्दै देउसी–भैलोबाट प्राप्त रकमको निश्चित हिस्सा बीमा तथा बचतमा छुट्याउन सकिन्छ ।

देउसी–भैलो खेलेर प्राप्त हुने रकम सबै सदस्यबीच बाँड्ने वा तत्काल मनोरञ्जनमा खर्च गर्नेभन्दा त्यसलाई भविष्यका लागि उपयोग गर्ने सोच प्रभावकारी हुन सक्छ । विशेषगरी एउटै समूहमा आबद्ध युवाहरूले सामूहिक रूपमा रकम संकलन गरेर व्यक्तिगत वा पारिवारिक आवश्यकताअनुसार बीमा योजना बनाउन सक्छन् । समूहका सदस्यले आफ्नो भागमा परेको रकमबाट बीमाशुल्क भुक्तानी गर्ने व्यवस्था मिलाउन सके नियमित बचत गर्ने बानीसमेत विकास हुन्छ ।

यसले देउसी–भैलो खेल्ने बालबालिका तथा युवालाई सानै उमेरदेखि आर्थिक व्यवस्थापनको अभ्यास गराउन पनि सहयोग पुर्‍याउँछ । वर्षमा एकपटक खेलिने देउसी–भैलोबाट प्राप्त रकमलाई क्षणिक रमाइलोमा मात्र सीमित नराखी भविष्यका लागि उपयोग गर्ने सोचले पैसाको महत्व बुझ्न प्रेरित गर्छ । आज संकलन भएको सानो रकमलाई सही ढङ्गले व्यवस्थापन गर्न सके भोलिका लागि उपयोगी आर्थिक आधार तयार बनाउन सकिन्छ ।

जीवन बीमाले मानिसको जीवनसँग सम्बन्धित जोखिमबाट आर्थिक सुरक्षा प्रदान गर्छ । परिवारको मुख्य आम्दानी गर्ने व्यक्तिलाई अप्रत्याशित घटना आइपर्दा आश्रित सदस्यको जीवनयापन तथा अन्य आर्थिक दायित्व पूरा गर्न कठिन हुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा बीमालेखमा उल्लेखित सर्तअनुसार परिवारले बीमा रकम प्राप्त गर्न सक्छन् । त्यस्तै केही योजनामा बीमा अवधि पूरा भएपछि बीमाङ्क रकम र लागू हुने बोनस प्राप्त गर्ने व्यवस्था हुन्छ । यसले भविष्यका आर्थिक आवश्यकताका लागि योजनाबद्ध रूपमा रकम व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ ।

तिहारमा देउसी–भैलो खेल्नु हाम्रो मौलिक सांस्कृतिक परम्परा हो । यसले आपसी सद्भाव, सहकार्य र सामाजिक एकतालाई बलियो बनाउँछ । यही परम्पराबाट प्राप्त हुने रकमलाई सामाजिक हितसँगै व्यक्तिगत तथा पारिवारिक आर्थिक सुरक्षाका लागि उपयोग गर्न सके यसको महत्व अझ बढ्न सक्छ । देउसी–भैलोबाट संकलित रकमले तत्कालको मनोरञ्जन मात्र होइन भविष्यको आवश्यकतामा समेत योगदान दिन सक्छ भन्ने सोच विकास गर्न जरुरी छ ।