अनुसन्धान र नीतिगत अन्योलले राताम्य शेयर बजार, मनोबल बढाउन सरकार असफल

काठमाडौँ । नेपालको पूँजी बजार पछिल्ला केही सातादेखि लगातार दबाबमा परेको छ। विशेषगरी ’शेयर कारोबारमा १ प्रतिशत कर लाग्ने’ भन्ने हल्लाले बजारमा ठूलो मनोवैज्ञानिक प्रभाव पारेपछि लगानीकर्ताको मनोबल कमजोर बनेको विश्लेषण गरिएको छ। सरकारले संसदमार्फत त्यस्तो कुनै नयाँ कर नलगाइने स्पष्ट पारेको र सम्बन्धित निकायले पनि भ्रममा नपर्न आग्रह गरे पनि त्यसले बजारको मनोविज्ञान परिवर्तन गर्न सकेन। परिणामस्वरूप नेप्से परिसूचक निरन्तर ओरालो लागिरहेको छ भने कारोबार रकम पनि खुम्चिँदै गएको छ। विगतमा सरकार परिवर्तन, अर्थमन्त्री नियुक्ति वा आर्थिक सुधारका संकेतले बजारमा उत्साह देखिने गरे पनि यसपटक भने हल्ला, अन्योल र विश्वासको संकटले बजारलाई थप कमजोर बनाएको देखिएको छ।

बजारमा दबाब सिर्जना गर्ने अर्को प्रमुख कारण नियामकीय अनुसन्धानलाई पनि मानिएको छ। सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभाग र प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले धितोपत्र बजारसँग सम्बन्धित गतिविधिमाथि निगरानी बढाएपछि ठूला लगानीकर्ता र सक्रिय कारोबारी समूहहरू सतर्क बनेका छन्। नेपाल धितोपत्र बोर्ड स्रोतका अनुसार दैनिक ३० करोड रुपैयाँभन्दा बढी कारोबार गर्ने ब्रोकर कम्पनीहरूको विस्तृत विवरण मागिनुका साथै तीमार्फत कारोबार गर्ने ठूला लगानीकर्ताको विवरणसमेत संकलन गर्न थालिएको छ। लामो समयदेखि समूहगत कारोबार, कृत्रिम रूपमा शेयर मूल्य बढाउने, इन्साइडर सूचनाको दुरुपयोग तथा अस्वाभाविक कारोबारको आशंकामाथि अनुसन्धान अघि बढेपछि बजारमा जोखिम लिन चाहने लगानीकर्ताको संख्या घटेको र त्यसको प्रत्यक्ष असर कारोबारमा परेको विश्लेषण गरिएको छ।

सरकारले चालु आर्थिक वर्षको बजेटमार्फत पूँजी बजारलाई सकारात्मक सन्देश दिने प्रयास गरे पनि त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने स्पष्ट नीति र सुधारका कदम नदेखिँदा लगानीकर्तामा अन्योल बढेको छ। बजेटमा निजी क्षेत्रको मनोबल बढाउने, पूँजी बजारलाई थप व्यवस्थित बनाउने तथा लगानी विस्तारलाई प्रोत्साहन गर्ने प्रतिबद्धता जनाइए पनि त्यसअनुसारका कानुनी तथा नियामकीय सुधार अझै अघि बढ्न सकेका छैनन्। विभिन्न सरकारी निकायबाट फरक–फरक धारणा सार्वजनिक हुनु, नियामकबाट स्पष्ट मार्गदर्शन नआउनु तथा बजारसँग सम्बन्धित निर्णयमा ढिलाइ भइरहनुले लगानीकर्ताको विश्वास कमजोर बनेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ। यही कारण अधिकांश लगानीकर्ता अहिले आक्रामक खरिदभन्दा अवस्था स्पष्ट हुने प्रतीक्षामा बसेका छन्।

अर्कोतर्फ, असार मसान्त नजिकिँदै जाँदा देखिने वित्तीय दबाबले पनि बजारलाई थप असर गरेको छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थासँगको कर्जा समायोजन, मार्जिन कर्जा व्यवस्थापन, हिसाब मिलान तथा अन्य वित्तीय दायित्व पूरा गर्न धेरै लगानीकर्ताले शेयर बिक्री बढाएका छन्। हरेक वर्ष असार मसान्तमा यस्तो प्रवृत्ति देखिए पनि यसपटक बजारमा कुनै सकारात्मक उत्प्रेरक नदेखिएकाले बिक्री चाप झनै बलियो बनेको छ। खरिदकर्ता सीमित हुँदा अधिकांश कम्पनीको शेयर मूल्य निरन्तर घटिरहेको छ भने दैनिक कारोबार रकम पनि उल्लेख्य रूपमा संकुचित हुँदै गएको अवस्था छ।

यसबीच लगानीकर्ताको सम्पूर्ण ध्यान अब नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गर्ने आगामी मौद्रिक नीतितर्फ केन्द्रित भएको छ। विशेषगरी शेयर धितो कर्जाको सीमा, तरलता व्यवस्थापन, ब्याजदरको दिशा, पूँजी बजारसँग सम्बन्धित कर्जा नीति तथा लगानीमैत्री व्यवस्थाबारे राष्ट्र बैंकले कस्तो निर्णय गर्छ भन्ने विषय अहिले बजारको मुख्य चासो बनेको छ। मौद्रिक नीतिले बजारलाई राहत दिने अपेक्षा गरिए पनि हालसम्म कुनै स्पष्ट संकेत नआएकाले संस्थागतदेखि व्यक्तिगत लगानीकर्तासम्म ’पर्ख र हेर’ को रणनीतिमा रहेको देखिन्छ। यही कारण नयाँ लगानी बजारमा भित्रिन नसकेको र कारोबारमा उत्साह फर्किन नसकेको विश्लेषण गरिएको छ।

बजार विश्लेषकहरूका अनुसार अहिलेको संकट केवल नेप्से घट्नु वा कारोबार रकम कम हुनु मात्र होइन, लगानीकर्ताको विश्वास कमजोर हुनु नै सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ। हल्लाका आधारमा बजार प्रभावित हुनु, नियामकीय अनुसन्धान, नीतिगत अन्योल, असार मसान्तको वित्तीय दबाब र मौद्रिक नीतिप्रतिको प्रतीक्षा—यी सबै कारणले बजारलाई एकैसाथ प्रभावित गरिरहेका छन्। उनीहरूका अनुसार सरकार, नेपाल राष्ट्र बैंक र नियामक निकायबीच स्पष्ट समन्वय, स्थिर तथा पूर्वानुमानयोग्य नीति, पारदर्शी नियमन र लगानीकर्तामा विश्वास जगाउने ठोस कदम चालिए मात्रै बजार पुनः लयमा फर्किन सक्छ। अन्यथा मनोवैज्ञानिक दबाबले सुरु गरेको अहिलेको मन्दी अझ लम्बिने र त्यसको सबैभन्दा ठूलो असर साना तथा मझौला लगानीकर्तामाथि पर्ने जोखिम कायमै रहने देखिन्छ।

नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) १६.५४ अकंले घटेर २६३२.९६ बिन्दुमा कायम भएको छ । आज ३५१ कम्पनीको ७६ लाख ९९ हजार कित्ता शेयर किनबेच हुँदा २ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको हो ।

यसदिन १३ वटै उपसूचक राताम्य भएका छन् । सर्वाधिक फाइनान्स समूहको १.१३ प्रतिशत, होटल तथा पर्यटन समूहको १.१४ प्रतिशतले शेयर मूल्य घटेको हो ।

सोमबार २९ कम्पनीको शेयर मूल्य बढेको छ भने २४० कम्पनीको घटेको छ । ६ कम्पनीको शेयर मूल्य स्थिर रहेको हो ।

आज ४ कम्पनीको शेयरमा सकारात्मक सर्किट लागेको छ ।