तिहारमा हुने फजुल खर्च कटाएर बीमा गरौँ

काठमाडौं । नेपालीहरूको प्रमुख चाड तिहारलाई उज्यालो, खुसी र उल्लासको पर्वका रूपमा मनाइन्छ । देउसी–भैलो, पूजाआजा, उपहार आदानप्रदान तथा विभिन्न सांस्कृतिक गतिविधिले तिहारलाई विशेष बनाउँछन् । तर पछिल्लो समय चाडपर्व मनाउने नाममा अनावश्यक खर्च गर्ने, देखासिकी गर्ने र आफ्नो आर्थिक क्षमताभन्दा बढी खर्च गर्ने प्रवृत्ति पनि बढ्दै गएको छ । क्षणिक मनोरञ्जन र सामाजिक प्रतिष्ठाका लागि गरिने यस्ता खर्चले दीर्घकालीन रूपमा आर्थिक भार बढाउन सक्छ । त्यसैले तिहारमा हुने फजुल खर्च नियन्त्रण गर्दै त्यसको केही हिस्सा बचत तथा बीमामा लगानी गर्ने बानी विकास गर्न आवश्यक छ ।

चाडपर्वमा खर्च गर्नु स्वाभाविक भए पनि आफ्नो आम्दानी र आर्थिक अवस्थालाई बेवास्ता गरेर खर्च गर्नु बुद्धिमानी हुँदैन । तिहारमा महँगा उपहार खरिद गर्ने, अनावश्यक सामान किन्ने, तडकभडकपूर्ण सजावट गर्ने तथा जुवा–तासजस्ता गतिविधिमा रकम खर्च गर्ने प्रवृत्तिलाई निरुत्साहित गर्नुपर्छ । यस्ता गतिविधिमा खर्च हुने रकमको केही हिस्सा भविष्यका लागि छुट्याउन सके त्यसले आर्थिक सुरक्षामा योगदान पुर्‍याउन सक्छ । विशेषगरी नियमित बचत र बीमालाई जीवनशैलीको हिस्सा बनाउन सके भविष्यमा आइपर्न सक्ने आर्थिक जोखिम सामना गर्न सहज हुन्छ ।

बीमा भविष्यमा हुन सक्ने सम्भावित जोखिमबाट आर्थिक सुरक्षा प्राप्त गर्ने महत्वपूर्ण माध्यम हो । मानिसको जीवन, सम्पत्ति तथा दायित्वमा जुनसुकै समयमा पनि अप्रत्याशित घटना घट्न सक्छन् । दुर्घटना, रोग, प्राकृतिक विपत्ति वा अन्य कारणले उत्पन्न हुने आर्थिक क्षतिले व्यक्ति मात्र नभई परिवारकै आर्थिक अवस्थालाई प्रभावित पार्न सक्छ । यस्तो अवस्थामा बीमाले सम्झौतामा उल्लेख गरिएका सर्तअनुसार आर्थिक क्षतिको भार कम गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ । त्यसैले आम्दानीको केही हिस्सा बीमाका लागि छुट्याउनु भविष्यप्रतिको जिम्मेवार निर्णय हुन सक्छ ।

जीवन बीमाले विशेषगरी परिवारको आर्थिक सुरक्षामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । परिवारको मुख्य आम्दानी गर्ने व्यक्तिको मृत्यु भएमा आश्रित सदस्यको दैनिक खर्च, बालबालिकाको शिक्षा तथा अन्य आर्थिक दायित्व पूरा गर्न कठिनाइ उत्पन्न हुन्छ । यस्तो परिस्थितिमा बीमालेखका सर्तअनुसार परिवारले बीमा रकम प्राप्त गर्न सक्छन् । त्यस्तै केही जीवन बीमा योजनामा बीमा अवधि पूरा भएपछि बीमाङ्क रकम तथा लागू हुने बोनस प्राप्त गर्ने व्यवस्था हुन्छ । यसले जोखिम सुरक्षासँगै दीर्घकालीन बचत गर्ने अवसरसमेत प्रदान गर्छ ।

तिहारमा हुने खर्च कटौती गरेर जीवन बीमाको सुरुआत गर्न ठूलो रकम आवश्यक पर्दैन । आफ्नो आम्दानी र आर्थिक क्षमताअनुसार बीमाशुल्क भुक्तानी गर्न सकिने योजना छनोट गर्न सकिन्छ । नियमित रूपमा थोरै रकम छुट्याउने बानीले पनि दीर्घकालीन आर्थिक योजना बनाउन सहयोग पुर्‍याउँछ । यसका लागि अनावश्यक मनोरञ्जन, देखासिकी र विलासी वस्तु खरिदमा हुने खर्चलाई नियन्त्रण गरी त्यसको केही हिस्सा बीमामा लगाउन सकिन्छ ।

तिहारमा दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीच उपहार आदानप्रदान गर्ने परम्परा छ । भाइटीकामा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई तथा दाजुभाइले दिदीबहिनीलाई विभिन्न उपहार दिने गर्छन् । यस्तो अवसरमा भौतिक उपहारसँगै जीवन बीमा पोलिसी उपहार दिने संस्कार पनि विकास गर्न सकिन्छ । जन्मदिन, विवाह, पास्नी तथा अन्य विशेष अवसरमा बीमा पोलिसी उपहार दिने प्रचलनले व्यक्तिलाई सानै उमेरदेखि बचत र आर्थिक सुरक्षाप्रति सचेत बनाउन मद्दत पुर्‍याउँछ । अभिभावकले पनि आफ्ना बालबालिकाको भविष्यलाई ध्यानमा राखेर उपलब्ध बीमा योजनाबारे जानकारी लिन सक्छन् । बालबालिकाको उच्च शिक्षा, भविष्यका आवश्यकता तथा परिवारको आर्थिक सुरक्षाका लागि उपयुक्त योजना छनोट गर्न सकिन्छ । यसले तत्कालको उपहारभन्दा दीर्घकालीन महत्व राख्ने आर्थिक सुरक्षा प्रदान गर्ने सोचलाई प्रोत्साहन गर्छ ।

त्यसैगरी, निर्जीवन बीमाले घर, सवारीसाधन, व्यवसाय तथा अन्य सम्पत्तिमा हुन सक्ने सम्भावित क्षतिबाट आर्थिक सुरक्षा प्रदान गर्छ । आगलागी, बाढीपहिरो, दुर्घटना तथा अन्य जोखिमबाट सम्पत्तिमा क्षति पुग्दा बीमालेखमा समेटिएका सर्तअनुसार क्षतिपूर्ति प्राप्त गर्न सकिन्छ । कम बीमाशुल्कमा ठूलो सम्भावित आर्थिक जोखिमको भार कम गर्न सकिने भएकाले व्यक्तिगत तथा व्यावसायिक सम्पत्तिको सुरक्षाका लागि पनि निर्जीवन बीमा महत्वपूर्ण मानिन्छ ।

यद्यपि बीमा गर्दा केवल प्रतिफल वा बोनसलाई आधार बनाएर निर्णय गर्नु उचित हुँदैन । आफ्नो आवश्यकता, पारिवारिक जिम्मेवारी र नियमित रूपमा बीमाशुल्क भुक्तानी गर्न सक्ने क्षमताका आधारमा योजना छनोट गर्नुपर्छ । बीमालेखमा समावेश सुविधा, बीमा अवधि, बीमाशुल्क, दाबी भुक्तानीका सर्त, अपवाद तथा बीचमै बीमा बन्द गर्नुपरेमा लागू हुने व्यवस्थाबारे स्पष्ट जानकारी लिन आवश्यक हुन्छ । तिहार खुसी बाँड्ने र सम्बन्धलाई थप आत्मीय बनाउने पर्व हो । यस पर्वको वास्तविक महत्वलाई कायम राख्दै अनावश्यक खर्च र देखावटी प्रतिस्पर्धाबाट टाढा रहन सके आर्थिक व्यवस्थापन पनि सहज हुन्छ । चाडपर्वमा केही समयका लागि खुसी दिने वस्तु तथा सेवामा सबै रकम खर्च गर्नुभन्दा त्यसको केही हिस्सा भविष्यको सुरक्षाका लागि छुट्याउनु बढी उपयोगी हुन्छ ।