सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धानको छायाँमा शेयर बजारः त्रसित लगानीकर्ता एक्जिट, अझै सुस्त हुने संकेत

काठमाडौं । नेपालको पूँजी बजार पछिल्ला केही सातादेखि निरन्तर दबाबमा परेको छ । नयाँ सरकार गठनसँगै बजारमा देखिने अपेक्षित उत्साह यसपटक देखिन नसक्दा लगानीकर्ताको मनोबल कमजोर बन्दै गएको छ । विगतमा सरकार परिवर्तन, अर्थमन्त्री नियुक्ति, ब्याजदरमा कमी वा आर्थिक सूचकमा सुधारजस्ता घटनाले शेयर बजारलाई सकारात्मक दिशा दिने गरेको भए पनि अहिले नेप्से परिसूचक र कारोबार रकम दुवै निरन्तर ओरालो लागिरहेका छन्। बजार विश्लेषकहरूका अनुसार यसपटकको गिरावट परम्परागत आर्थिक कारणभन्दा बढी मनोवैज्ञानिक अवस्था, नीतिगत अन्योल र नियामकीय दबाबसँग जोडिएको छ। लगानीकर्ताहरू नयाँ लगानी विस्तार गर्नुभन्दा अवस्था स्पष्ट हुने प्रतीक्षामा बसेकाले बजारमा खरिद पक्ष कमजोर बनेको देखिएको छ ।

बजारमा पछिल्लो समय सबैभन्दा बढी प्रभाव पारेको विषय सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभाग र प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले धितोपत्र बजारसँग सम्बन्धित गतिविधिमाथि थालेको अनुसन्धान हो। नेपाल धितोपत्र बोर्ड स्रोतका अनुसार दुवै निकायले दैनिक ३० करोड रुपैयाँभन्दा बढी कारोबार गर्ने धितोपत्र दलाल व्यवसायी (ब्रोकर) को विस्तृत विवरण मागेका छन्। त्यस्तै ती ब्रोकरमार्फत कारोबार गर्ने ठूला लगानीकर्ताको विवरणसमेत संकलन गर्न थालिएको छ। लामो समयदेखि समूहगत कारोबार, कृत्रिम रूपमा शेयर मूल्य बढाउने, इन्साइडर सूचनाको दुरुपयोग गर्ने तथा अस्वाभाविक कारोबार हुने गरेको आशंकामाथि सरकारी निकायले निगरानी बढाएपछि ठूला लगानीकर्ता र सक्रिय कारोबारी समूहहरू सतर्क बनेका छन्। परिणामस्वरूप बजारमा जोखिम लिने प्रवृत्ति घटेको, कारोबार खुम्चिएको र बिक्री चाप बढेको विश्लेषण गरिएको छ।

सरकारले चालु आर्थिक वर्षको बजेटमार्फत पूँजी बजारलाई सकारात्मक सन्देश दिने प्रयास गरे पनि त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने स्पष्ट नीतिगत आधार अझै देखिन नसकेको गुनासो लगानीकर्तामाझ बढ्दो छ। बजेट भाषणमा पूँजी बजार सुधार, निजी क्षेत्रको मनोबल वृद्धि र लगानी विस्तारका संकेत गरिए पनि त्यसअनुसारका कानुनी तथा नियामकीय सुधार अगाडि नबढेकाले बजारले विश्वास गर्न सकेको छैन। सरकारका विभिन्न निकायबाट फरक–फरक धारणा सार्वजनिक हुनु, नियामक निकायबाट स्पष्ट मार्गदर्शन नआउनु तथा बजारसँग सम्बन्धित निर्णयमा ढिलाइ हुनु पनि लगानीकर्ताको अन्योल बढाउने कारण बनेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ। यही कारण धेरै लगानीकर्ताले अहिले बजारमा आक्रामक खरिद नगरी आगामी सरकारी कदमको प्रतीक्षा गर्ने रणनीति अपनाएका छन्।

अर्कोतर्फ, असार मसान्त नजिकिँदै जाँदा वित्तीय प्रणालीमा देखिने नियमित दबाबले पनि शेयर बजारलाई थप कमजोर बनाएको छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थासँगको कर्जा समायोजन, मार्जिन कर्जा व्यवस्थापन, हिसाब मिलान तथा अन्य वित्तीय दायित्व पूरा गर्न धेरै लगानीकर्ताले शेयर बिक्री बढाएका छन्। हरेक वर्ष असार मसान्तमा यस्तो प्रवृत्ति देखिने भए पनि यसपटक बजारमा सकारात्मक उत्प्रेरकको अभावका कारण बिक्रीको प्रभाव अझ गहिरो बनेको छ। खरिदकर्ता सीमित हुँदा बिक्री चाप बढेकाले अधिकांश कम्पनीको शेयर मूल्य निरन्तर घटिरहेको छ भने दैनिक कारोबार रकमसमेत उल्लेख्य रूपमा संकुचित हुँदै गएको देखिन्छ।

यसैबीच लगानीकर्ताको सम्पूर्ण ध्यान अब आगामी मौद्रिक नीतितर्फ केन्द्रित भएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले शेयर धितो कर्जाको सीमा, तरलता व्यवस्थापन, ब्याजदरको दिशा, पूँजी बजारसँग सम्बन्धित कर्जा व्यवस्था तथा लगानीमैत्री नीतिबारे कस्तो निर्णय गर्छ भन्ने विषय अहिले बजारको मुख्य चासो बनेको छ। मौद्रिक नीतिले पूँजी बजारलाई राहत दिने व्यवस्था ल्याउने अपेक्षा गरिए पनि हालसम्म स्पष्ट संकेत नआएकाले लगानीकर्ता प्रतीक्षामै छन्। यसले नयाँ लगानी भित्रिन नसकेको, संस्थागत तथा ठूला लगानीकर्ता पनि सावधानीपूर्वक कारोबार गरिरहेको र समग्र बजारमा उत्साहको वातावरण सिर्जना हुन नसकेको देखिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार अहिलेको बजार अवस्था केवल सूचक घट्नु वा कारोबार कम हुनु मात्र होइन, लगानीकर्ताको विश्वास कमजोर हुनु पनि हो। नियामकीय अनुसन्धान, नीतिगत अन्योल, असार मसान्तको वित्तीय दबाब र मौद्रिक नीतिप्रतिको प्रतीक्षाले बजारलाई एकैसाथ प्रभावित गरिरहेका छन्। उनीहरूका अनुसार बजारलाई पुनः लयमा फर्काउन सरकार, नेपाल राष्ट्र बैंक र नियामक निकायबीच स्पष्ट समन्वय, स्थिर नीति, पारदर्शी नियमन तथा लगानीकर्ताको विश्वास पुनःस्थापित गर्ने ठोस कदम आवश्यक छ। अन्यथा मनोवैज्ञानिक दबाबले सिर्जना गरेको अहिलेको मन्दी अझ लम्बिन सक्ने र त्यसको प्रत्यक्ष असर विशेषगरी साना तथा मझौला लगानीकर्तामाथि पर्ने जोखिम रहेको विश्लेषण गरिएको छ।

नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) २ अकंले घटेर २६४९.५१ बिन्दुमा कायम भएको छ । आज ३५९ कम्पनीको ७७ लाख २४ हजार कित्ता शेयर किनबेच हुँदा ३ अर्ब ९४ करोड ४० लाख रुपैयाँको कारोबार भएको हो ।

यसदिन ८ उपसूचकमा घटेको छ भने ५ उपसूचकमा सुधार देखिएको हो । शुक्रबार ८५ कम्पनीको शेयर मूल्य बढेको छ । यता, १७० कम्पनीको मूल्य भने घटेको छ । २० कम्पनीको शेयर मूल्य स्थिर रहेको छ ।