ट्रम्पको चीन भ्रमणपछि बेइजिङमा सी–पुटिन भेट, कुन–कुन विषयमा भयो छलफल?
काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको चीन भ्रमण सकिएको केही दिनमै चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन बीच बेइजिङमा उच्चस्तरीय भेटवार्ता भएको छ। भेटमा दुवै नेताले चीन–रुस सम्बन्धलाई अझ मजबुत र दीर्घकालीन रणनीतिक साझेदारीका रूपमा अघि बढाउने सन्देश दिएका छन्।
ट्रम्पको हालैको चीन भ्रमणलाई बेइजिङले विशेष महत्वका साथ प्रस्तुत गरे पनि व्यापार, सुरक्षा र मध्यपूर्वसँग सम्बन्धित केही महत्वपूर्ण विषयमा ठोस सहमति ननिस्किएपछि त्यस भ्रमणलाई मिश्रित उपलब्धिको रूपमा हेरिएको थियो। त्यसपछि भएको पुटिनको चीन भ्रमणलाई भने दुई देशबीच व्यावहारिक सहकार्य विस्तार गर्ने प्रयासका रूपमा विश्लेषण गरिएको छ।
युक्रेन युद्धपछि पश्चिमी प्रतिबन्धको सामना गरिरहेको रुस अहिले ऊर्जा व्यापारका लागि चीनमाथि थप निर्भर हुँदै गएको छ। तेल र ग्यास निर्यातमा समस्या बढेपछि मस्कोले बेइजिङसँगको सम्बन्धलाई आर्थिक र रणनीतिक दुवै दृष्टिले महत्वपूर्ण ठानेको देखिएको छ। पुटिनले चीन भ्रमणका क्रममा ‘पावर अफ साइबेरिया–२’ प्राकृतिक ग्यास पाइपलाइन परियोजनालाई अघि बढाउन जोड दिएको बताइएको छ। मङ्गोलियामार्फत चीनसम्म ल्याइने प्रस्ताव गरिएको यो परियोजनालाई मध्यपूर्वबाट समुद्री मार्ग हुँदै आउने ऊर्जाको वैकल्पिक उपायका रूपमा हेरिएको छ।
बेइजिङस्थित ग्रेट हल अफ द पिपुलमा भएको भेटवार्तामा सी र पुटिनले दुई देशबीचको मैत्रीपूर्ण सहकार्यलाई थप गहिरो बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए। चिनियाँ सञ्चारमाध्यमका अनुसार सीले राजनीतिक विश्वास र रणनीतिक समन्वय निरन्तर सुदृढ बनाइएको बताएका थिए। उता पुटिनले पनि बाह्य दबाबका बाबजुद चीन–रुस सम्बन्ध अहिलेसम्मकै उच्च स्तरमा पुगेको दाबी गरेका थिए। उनको यो अभिव्यक्तिलाई अमेरिकातर्फ लक्षित संकेतका रूपमा हेरिएको छ।
सीले वार्ताका क्रममा एकपक्षीय र प्रभुत्ववादी प्रवृत्ति बढ्दै गएको टिप्पणी गर्दै अप्रत्यक्ष रूपमा अमेरिकाको आलोचना गरेका थिए। पछिल्ला महिनाहरूमा ट्रम्प नेतृत्वको अमेरिकी नीतिप्रति विभिन्न देशमा अन्योल बढिरहेका बेला चीनले विश्व नेतासँगको कूटनीतिक सक्रियता बढाएको छ। सन् २०२२ मा रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण सुरु गरेपछि चीन–रुस सम्बन्ध झन् नजिकिएको मानिन्छ। पश्चिमी देशहरूसँग दूरी बढेपछि पुटिनले चीन भ्रमणलाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्। दुवै देश अहिले आफ्नो सम्बन्धलाई चीन–अमेरिका सम्बन्धभन्दा बढी स्थिर र दीर्घकालीन मानिरहेका छन्।
यद्यपि मध्यपूर्वको युद्धबारे चीन र रुसको दृष्टिकोणमा केही फरक देखिएको छ। हर्मुज जलमार्गमा तनाव बढ्दा तेलको मूल्य उकालो लागिरहेको अवस्थामा रुसले त्यसबाट आर्थिक लाभ लिन खोजिरहेको बताइन्छ। तर चीन भने विश्व व्यापार र ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित हुने चिन्तासहित मध्यपूर्वमा छिटो युद्धविराम चाहिरहेको देखिन्छ। सीले पुटिनसँगको भेटमा मध्यपूर्वमा थप युद्ध विस्तार अस्वीकार्य भएको भन्दै तत्काल व्यापक युद्धविराम आवश्यक रहेकोमा जोड दिएका थिए। चीन विश्वका प्रमुख समुद्री व्यापारिक मार्गको स्थिरतामा निर्भर भएकाले हर्मुज क्षेत्रको तनाव चाँडै अन्त्य होस् भन्ने चाहना राखिरहेको बताइएको छ।
