लामो बिदापछि आज खुल्दै शेयर बजार, लगानीकर्ता उत्साहित कि अझै अन्योलमा ?

काठमाडौं । दशैंको लामो बिदापछि आजदेखि नेपालको शेयर बजार पुनः सञ्चालनमा आउँदैछ । बिदाअघि देखिएको सामान्य सुधार, बैंक तथा वित्तीय संस्थामा पर्याप्त तरलता, निक्षेपको ब्याजदरमा आएको गिरावट र पूँजी बजार सुधारका लागि अघि बढाइएका नीतिगत पहलले लगानीकर्तामा केही आशा जगाएको छ । तर, बजारमा देखिएका सकारात्मक संकेतका बीच अनिश्चितता र लगानीकर्ताको मनोवैज्ञानिक दबाब कायमै रहेकाले दशैंपछिको बजारले कस्तो यात्रा तय गर्छ भन्ने चासो बढेको छ ।

दशैंअघि लगातार सात कारोबारमा सामान्य सुधार देखिएको शेयर बजारले बिदापछि पनि त्यसलाई निरन्तरता दिन्छ वा बिक्रीको चापमा पर्छ भन्ने विषय अहिले महत्वपूर्ण बनेको छ । अक्टोबर १६ मा नेप्से परिसूचक ८.२३ अंकले बढेर २ हजार ६३४.१७ विन्दुमा बन्द भएको थियो । उक्त दिन ४ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ बराबरको शेयर कारोबार भएको थियो । त्यसअघि पनि बजार ४.६७ अंकले बढेको थियो । बिदाअघिको यो सुधारले बजारमा खरिद रुचि कायम रहेको संकेत गरे पनि नयाँ बुलिस यात्रा सुरु भएको निष्कर्ष निकाल्न भने पर्याप्त आधार छैन ।

लामो बिदापछि कारोबार खुल्दा लगानीकर्ताको व्यवहारले बजारको सुरुवाती दिशा निर्धारण गर्नेछ । बजार बढ्ने अपेक्षासहित नयाँ लगानीकर्ता खरिदमा सक्रिय भएमा नेप्सेलाई सकारात्मक गति मिल्न सक्छ । तर, पहिले नै शेयर खरिद गरेर बसेका लगानीकर्ताले मूल्यमा सुधार आएको मौका पारेर नाफा सुरक्षित गर्न खोजेमा बिक्रीको चाप बढ्न सक्छ । त्यसैले आजको कारोबारमा नेप्से कति अंकले बढ्छ वा घट्छ भन्नेभन्दा पनि बजारमा खरिद र बिक्रीको सन्तुलन कस्तो रहन्छ भन्ने विषय महत्वपूर्ण हुनेछ ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले निक्षेपमा दिने ब्याजदर घटाउँदै लगेपछि शेयर बजारमा लगानी बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ । कात्तिक महिनामा २० वाणिज्य बैंकले व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपमा प्रस्ताव गरेका अधिकतम ब्याजदरको औसत ४.०१३ प्रतिशतमा झरेको छ । असोजमा यस्तो औसत ४.०८९५ प्रतिशत थियो । बैंकमा पैसा राखेर प्राप्त हुने ब्याज कम हुँदै जाँदा केही लगानीकर्ताले बढी प्रतिफलको सम्भावना खोज्दै शेयर बजारतर्फ रकम परिचालन गर्न सक्छन् ।

यद्यपि, ब्याजदर घट्दैमा शेयर बजार अनिवार्य रूपमा बढ्छ भन्ने हुँदैन । शेयरमा लगानी गर्दा मूल्य घट्ने जोखिम रहन्छ भने कम्पनीको वित्तीय अवस्था, लाभांश क्षमता, व्यवसाय विस्तारको सम्भावना र बजार मूल्यांकनले पनि लगानीकर्ताको निर्णयमा प्रभाव पार्छन् । त्यसैले निक्षेपको ब्याजदरमा आएको गिरावटले बजारका लागि अनुकूल वातावरण बनाउन सक्ने भए पनि त्यसकै आधारमा ठूलो मात्रामा नयाँ लगानी भित्रिने निश्चित छैन ।

नेपाल राष्ट्र बैंकको भदौसम्मको तथ्यांकअनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप वार्षिक १४.४ प्रतिशतले बढेको छ । सोही अवधिमा निजी क्षेत्रतर्फ प्रवाहित कर्जा ७.३ प्रतिशतले विस्तार भएको छ । वाणिज्य बैंकहरूको भारित औसत निक्षेप ब्याजदर ३.११ प्रतिशत र कर्जाको भारित औसत ब्याजदर ६.३८ प्रतिशत रहेको छ । यसले वित्तीय प्रणालीमा निक्षेपको आधार विस्तार भए पनि निजी क्षेत्रमा कर्जाको विस्तार तुलनात्मक रूपमा सुस्त रहेको देखाउँछ ।

बैंकमा पर्याप्त रकम हुनु र उक्त रकम शेयर बजारमा प्रवेश गर्नु फरक विषय हुन् । आर्थिक गतिविधिमा सुधार नआएमा, निजी क्षेत्रले अपेक्षित रूपमा कर्जा नलिएमा वा लगानीकर्ताको विश्वास कमजोर रहेमा वित्तीय प्रणालीमा उपलब्ध तरलताले मात्रै शेयर बजारलाई बलियो गति दिन सक्दैन । बजारमा नयाँ रकम प्रवेश गर्न लगानीकर्ताको मनोबल, जोखिम बहन गर्ने क्षमता र सूचीकृत कम्पनीप्रतिको विश्वास पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ ।

यसबीच पूँजी बजार सुधारका लागि अघि बढाइएका नीतिगत पहलले पनि लगानीकर्ताको अपेक्षा बढाएका छन् । नेपाल धितोपत्र बोर्डले संस्थागत लगानीकर्ता नीति, २०८३ को प्रस्ताव सरोकारवालाको राय तथा सुझावका लागि सार्वजनिक गरेको छ । सामूहिक लगानी कोषसम्बन्धी नीतिको मस्यौदामा समेत सुझाव मागिएको छ । यी व्यवस्था प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन भएमा संस्थागत लगानीकर्ताको सहभागिता विस्तार गर्न, लगानी व्यवस्थापनलाई व्यवस्थित बनाउन र दीर्घकालीन पूँजी परिचालनमा सहयोग पुग्न सक्छ ।

अर्कोतर्फ, सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी व्यवस्था र ठूला धितोपत्र कारोबारको विवरण राख्नुपर्ने प्रावधानले पनि लगानीकर्तामाझ चासो र आशंका बढाएको छ । नयाँ निर्देशनअनुसार कुनै व्यक्ति वा संस्थाले एकै पटक वा पटक–पटक गरी एक दिनमा १० लाख रुपैयाँ वा सोभन्दा बढीको धितोपत्र कारोबार गरेमा सम्बन्धित सूचक संस्थाले कारोबार भएको मितिले १५ दिनभित्र वित्तीय जानकारी इकाईले तोकेको प्रणालीमार्फत विवरण उपलब्ध गराउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ । कारोबारको रकम, हिसाबकिताब तथा रकमको स्रोतसम्बन्धी अभिलेख राख्नुपर्ने प्रावधानले कारोबारको पारदर्शिता बढाउने उद्देश्य राखे पनि यसको कार्यान्वयन र लगानीकर्ताले बुझ्ने तरिकाले बजारको मनोविज्ञानमा प्रभाव पार्न सक्छ ।

लामो समयको गिरावटका कारण कतिपय कम्पनीका शेयरमूल्य तुलनात्मक रूपमा आकर्षक तहमा पुगेका छन् । सूचीकृत कम्पनीहरूले गत आर्थिक वर्षको वित्तीय विवरण सार्वजनिक गर्दै लाभांश घोषणा गर्न थालेपछि पनि लगानीकर्ताको चासो बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ । वित्तीय अवस्था राम्रो भएका, आम्दानी र लाभांश क्षमता बलियो रहेका कम्पनीमा अवसर खोज्ने लगानीकर्ताका लागि बजारमा केही सम्भावना देखिए पनि समग्र बजारको अनिश्चितताले खरिद निर्णयलाई प्रभावित गरिरहेको छ ।

यसमा पछिल्लो समय बाढीपहिरोबाट विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको क्षति र त्यसको सम्भावित आर्थिक असर पनि जोडिएको छ । प्राकृतिक विपत्तिले केही कम्पनीको उत्पादन, व्यापार तथा सञ्चालनमा असर पार्न सक्ने भएकाले लगानीकर्ताले कम्पनी छनोट गर्दा थप सावधानी अपनाउनुपर्ने अवस्था छ । कम्पनीको वित्तीय अवस्था, आगामी आम्दानी र जोखिमको मूल्यांकन नगरी शेयरमूल्य घटेको आधारमा मात्रै लगानी गर्ने प्रवृत्तिले जोखिम बढाउन सक्छ ।

दशैंको समयमा भएको खर्च व्यवस्थापनले पनि केही लगानीकर्ताको तत्कालीन लगानी क्षमतामा प्रभाव पार्न सक्छ । लामो बिदापछि बजार खुल्दा नयाँ माग कति सिर्जना हुन्छ र बजारमा बिक्रीका लागि कति शेयर आउँछन् भन्ने कुराले कारोबारको दिशा तय गर्नेछ । यदि खरिदकर्ताको सहभागिता बढ्दै गयो र कारोबार रकममा समेत सुधार देखियो भने बजारले सकारात्मक गति समात्न सक्छ । तर, कारोबार रकम कमजोर रह्यो र बढेको मूल्यमा बिक्रीको चाप देखियो भने बजारको सुधार सीमित हुन सक्नेछ ।

नोट: यो समाचार लगानीका लागि सिफारिस होइन ।